CNI International Article

၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၂၀

မြန်မာနိုင်ငံသမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်သည် ပြည်တွင်း လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခများနှင့် သံတမန်ရေးရာ လှုပ်ရှားမှု ဆိုသည့် ကဏ္ဍ ၂ ခုစလုံးတွင် တစ်ပြိုင်နက်တည်း တွန်းအားပေး လုပ်ဆောင်နေသည်။

သံတမန်ရေးရာ မျက်နှာစာတွင်မူ မြန်မာသမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်သည် လာမည့် နိုဝင်ဘာလတွင် ကျင်းပမည့် အာဆီယံထိပ်သီး အစည်းအဝေး မတိုင်မီ အာဆီယံ အသိုင်းအဝိုင်းအတွင်းသို့ ပြန်လည်ဝင်ရောက်နိုင်ရန် ရည်မှန်း ထားသည်။

ထိုရည်မှန်းချက် အောင်မြင်မှု ရှိ/မရှိ ဆိုသည်မှာ အာဆီယံအဖွဲ့၏ စုပေါင်းဆုံးဖြတ်ချက် အပေါ်တွင် မူတည် နေမည်ဖြစ်သည်။

အာဆီယံခေါင်းဆောင်များသည် မြန်မာအစိုးရသစ်ထံ အဓိပ္ပာယ်ပြည့်ဝသော တိုးတက်မှုများရှိလာအောင် လုပ်ဆောင်ရန် တောင်းဆိုထားသည့် သဝဏ်လွှာကို ပေးပို့ထားပြီးဖြစ်သည်။

အာဆီယံခေါင်းဆောင်များအတွက် မြန်မာ့အရေးကို ဖြေရှင်းရန် ၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် ချမှတ်ခဲ့သည့် ဘုံသဘောတူညီ ချက် ၅ ချက် (5PC) ကို မြန်မာအစိုးရက အနှစ်သာရရှိရှိ အကောင်အထည်ဖော်ရန် ဆန္ဒရှိနေသဖြင့် မြန်မာအစိုးရ အနေဖြင့် နောက်ထပ် အချိန်ဆွဲနေ၍ မရတော့ပေ။

ပြီးခဲ့သည့်လက ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ၊ စီဘူး (Cebu) မြို့တွင် ကျင်းပခဲ့သည့် အာဆီယံထိပ်သီး အစည်းအဝေး၌ မြန်မာ နိုင်ငံသည် ပြီးခဲ့သည့် ၅ နှစ်တာ ကာလအတွင်း 5PC ကို အကောင်အထည်ဖော်ရာ၌ တိုးတက်မှု အနည်းငယ်သာ ရှိခဲ့သည်ဟု အာဆီယံခေါင်းဆောင်များက တစ်ညီတစ်ညွတ်တည်း သုံးသပ်ခဲ့ကြသည်။

တရုတ်-မြန်မာ-အာဆီယံ သံတမန်လမ်းကြောင်းကို သရုပ်ဖော်ပြထားစဉ်

ထိုမူဘောင် သဘောတူညီချက်အပေါ် ဝေဖန်မှုများ ရှိနေသော်လည်း အာဆီယံအဖွဲ့ဝင် နိုင်ငံအားလုံးက 5PC ကို အကောင်းဆုံးနှင့် အလားအလာအရှိဆုံး ရွေးချယ်မှုအဖြစ် ဆက်လက် ထောက်ခံနေကြသည်။

အဆိုးရွားဆုံး ရလဒ်မှာ မြန်မာနိုင်ငံကို စွန့်ပစ်လိုက်ခြင်းမျိုး ဖြစ်လိမ့်မည်ဟု ခေါင်းဆောင်များက သဘောတူညီ ခဲ့ကြပြီး၊ ထိုသို့ လုပ်ဆောင်ပါက ပြင်ပအင်အားကြီးနိုင်ငံများ ဝင်ရောက်လာရန် လမ်းဖွင့်ပေးသလို ဖြစ်သွားမည် ဖြစ်သည်။

မြန်မာနိုင်ငံတွင် ရွေးကောက်ပွဲများ ပြုလုပ်ပြီးနောက် ဧပြီလဆန်းပိုင်းတွင် အစိုးရသစ် တစ်ရပ်ကို ထူထောင် ခဲ့ပြီးကတည်းက သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်သည် အိမ်နီးနားချင်းနိုင်ငံများနှင့် အာဆီယံတစ်ဝန်းတွင် သံတမန် ရေးရာ ထောက်ခံမှုရရှိရန် လျင်မြန်စွာ လုပ်ဆောင်လာခဲ့သည်။

တစ်ဖက်တွင် မြန်မာအစိုးရ အနေဖြင့် နိုင်ငံတကာ အသိုင်းအဝိုင်းထံသို့ ပြန်လည် ဝင်ရောက်ရန် ကြိုးပမ်းနေပြီး တစ်ချိန်တည်းမှာပင် လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များနှင့် တိုက်ခိုက်မှုများကို လျှော့ချသွားခြင်းမရှိဘဲ ဆက်လက် လုပ် ဆောင်နေသည်။

မြန်မာအစိုးရ၏ မဟာဗျူဟာတွင် မျက်နှာစာ နှစ်ခုရှိသည်။

NSPNC နဲ့ NCA ထိုး လက်နက်ကိုင် ၇ ဖွဲ့ တွေ့ဆုံ ဆွေးနွေးကြစဉ်

ပထမအချက်မှာ တပ်မတော်အနေဖြင့် ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ (၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး) နောက်ပိုင်း ဆုံးရှုံး ခဲ့ရသည့် နယ်မြေများကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ရန် စစ်ဆင်ရေးများအား ဆက်လက် လုပ်ဆောင်သွားမည်ဖြစ်ပြီး တစ်ပြိုင်နက်တည်းမှာပင် ငြိမ်းချမ်းရေးဆွေးနွေးမှုများကို တွဲဖက်လုပ်ဆောင်သွားမည်ဖြစ်သည်။

မြန်မာအစိုးရသည် ၎င်း၏ အသာစီးရနိုင်မှုကို တတ်နိုင်သမျှ အားကောင်းအောင် လုပ်ဆောင်လိုသည်။

မကြာသေးမီကလည်း တစ်နိုင်ငံလုံးအပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး သဘောတူစာချုပ် (NCA) တွင် လက်မှတ် ရေးထိုးထား သည့် တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့ (၇)ဖွဲ့နှင့် ဆွေးနွေးပွဲများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ငြိမ်းချမ်းရေးဆွေးနွေးပွဲများသို့ ဝင်ရောက်လိုသည့် လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များအတွက် ဇူလိုင် ၃၁ ရက်နေ့ကို နောက်ဆုံးအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။

ပြီးခဲ့သည့် သီတင်းပတ်က အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှု ညှိနှိုင်းရေးကော်မတီ (NSPNC) နှင့် NCA လက်မှတ် ရေးထိုးထားသည့် တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များ (NCA-SEAOs) ကြား ပြုလုပ်သည့် အလွတ်သဘော အစည်းအဝေး တစ်ခုအတွင်း မြန်မာအစိုးရသည် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပြင်ဆင် ချက် ၄၃ ချက်ကို လွှတ်တော်သို့ တင်ပြရန် ပြင်ဆင်နေကြောင်း ထုတ်ဖော်ပြောကြားခဲ့သည်။

ဆွေးနွေးမှုများတွင် ငြိမ်းချမ်းရေး လုပ်ငန်းစဉ်အတွက် အခြေအနေများကို လျှော့ပေါ့ပေးရန်၊ အဆင့်လိုက် လုပ် ဆောင်မည့် လုပ်ငန်းယန္တရားများ ချမှတ်ရန်နှင့် ကြိုတင် စည်းကမ်းချက် မထားဘဲ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကို ဖော်ဆောင်ရန် စသည့် အချက်များအပေါ် အဓိကထားခဲ့ကြသည်။

ယခုကဲ့သို့ ကမ်းလှမ်းမှုများ ရှိနေသော်လည်း အင်အားကြီး လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းကြီးများကမူ ထိုမူဘောင်ကို ပယ်ချခဲ့ကြသည်။

တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းတချို့က ၎င်းတို့၏ ကိုယ်ပိုင်အစည်းအဝေးများကို ကျင်းပခြင်း၊ သံတမန် ရေးရာ ရှင်းလင်းပွဲများ ပြုလုပ်ခြင်း၊ စည်းလုံးညီညွတ်မှုကို ပြသခြင်းတို့ကို လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။

လာအိုနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးနဲ့ မြန်မာသမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် တွေ့ဆုံစဉ်

သို့သော်လည်း လက်နက်ကိုင်များဘက်မှ စစ်မြေပြင် တပ်မှူးများကမူ ၎င်းတို့အနေဖြင့် နယ်မြေအသစ်များ ထပ်မံ သိမ်းပိုက်နိုင်ခြင်း မရှိသေးကြောင်း ဝန်ခံထားကြသည်။

စီဘူး အစည်းအဝေး နောက်ပိုင်းတွင် အာဆီယံအဖွဲ့ဝင် နိုင်ငံများနှင့် မြန်မာနိုင်ငံကြား အပြန်အလှန် ထိတွေ့ ဆက်ဆံမှုများလည်း တိုးမြင့်လာခဲ့သည်။

ထိုင်းဒုတိယဝန်ကြီးချုပ်နှင့် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး သီဟာဆက် ဖူအန်ကက်ကော (Sihasak Phuangketkeow) သည် မြန်မာအစိုးရသစ် ကျမ်းသစ္စာကျိန်ဆိုပြီးနောက် ဧပြီလဆန်းပိုင်းတွင် နေပြည်တော်သို့ ပထမဆုံး လာရောက် ခဲ့သည့် အာဆီယံခေါင်းဆောင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။

မေလ ၁၉ ရက်နေ့တွင်လည်း မလေးရှားနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး မိုဟာမက် ဟက်ဆန် (Mohamad Hasan) သည် နေပြည်တော်သို့ တစ်ရက်တာ ခရီးစဉ်အဖြစ် လာရောက်ခဲ့သည်။

သို့သော်လည်း မစ္စတာ မိုဟာမက်သည် လှိုက်လှိုက်လှဲလှဲ ကြိုဆိုခြင်း မခံခဲ့ရဘဲ သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်နှင့် လည်း တွေ့ဆုံခွင့် မရခဲ့ပေ။

မလေးရှားနိုင်ငံသည် မြန်မာအစိုးရကို အပြင်းအထန်ဆုံး ဝေဖန်ခဲ့သည့် အာဆီယံအဖွဲ့ဝင် နိုင်ငံများထဲမှ တစ်နိုင်ငံ ဖြစ်ခဲ့သည်ကိုလည်း မမေ့အပ်ပေ။

မလေးရှားသို့ ပြန်လည် ရောက်ရှိခဲ့ချိန်တွင် မိုဟာမက်က ပဋိပက္ခကို နိုင်ငံရေးနည်းလမ်းဖြင့် ဖြေရှင်းရန် ရှာဖွေရာတွင် မြန်မာအာဏာပိုင်များ၏ သဘောထား၌ အပြုသဘောဆောင်သော တိုးတက်မှုများကို တွေ့ရှိခဲ့ရကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။

မြန်မာအာဏာပိုင်များသည် ငြိမ်းချမ်းရေးကို ဆွေးနွေးရန်နှင့် မတူညီသော အဖွဲ့အစည်းများကို ဆွေးနွေးပွဲ စားပွဲဝိုင်းသို့ ခေါ်ဆောင်လာရန် ပိုပြီးဆန္ဒရှိပုံ ရသည်ဟုလည်း ၎င်းက ထပ်လောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။

မိုဟာမက်၏ ခရီးစဉ်အပြီး ဇွန်လဆန်းပိုင်းတွင် အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဆူဂီယိုနို (Sugiono) ၏ ခရီးစဉ် ထပ်မံပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။

မြန်မာအစိုးရအပေါ် ထားရှိသည့် အင်ဒိုနီးရှား၏ သဘောထားသည် ယေဘုယျအားဖြင့် အာဆီယံအတွင်း အတက်ကြွဆုံးနှင့် သံတမန်ရေးရာကို အဓိကဦးတည်သည့် သဘောထား တစ်ခုအဖြစ် ရှုမြင်ခံထားရသည်။

ကြိုဆိုပုံချင်း ကွာခြားချက်မှာ အလွန်ပင် ထင်ရှားလှသည်။ မစ္စတာ ဆူဂီယိုနိုသည် ကော်ဇောနီခင်း ကြိုဆိုမှုကို ရရှိခဲ့ပြီး သမ္မတဦးမင်းအောင်လှိုင်အပြင် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဦးတင်မောင်ဆွေ နှစ်ဦးစလုံးနှင့် တွေ့ဆုံခွင့် ရရှိခဲ့ သည်။

အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးနဲ့ မြန်မာသမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် တွေ့ဆုံစဉ်

အင်ဒိုနီးရှားအနေဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံကို အာဆီယံ၏ မရှိမဖြစ် အစိတ်အပိုင်း တစ်ခုအဖြစ် ဆက်လက် ရှုမြင်ကြောင်း ဆူဂီယိုနိုက ပြောကြားခဲ့သည်။

ထို့ပြင် မြန်မာနိုင်ငံ ငြိမ်းချမ်းပြီး အောင်မြင်သော နိုင်ငံတစ်ခု ဖြစ်လာစေရန် လိုအပ်သော အကူအညီများ ပံ့ပိုး ပေးသွားမည်ဆိုသည့် အင်ဒိုနီးရှား၏ ကတိကဝတ်ကိုလည်း ထပ်လောင်းအတည်ပြုခဲ့သည်။

နိုင်ငံပိုင်မီဒီယာများကလည်း မစ္စတာ ဆူဂီယိုနို၏ ခရီးစဉ်ကို မျက်နှာဖုံးသတင်းနှင့် ရုပ်သံအဓိက သတင်း အချိန်များတွင် အကျယ်တဝင့် ထည့်သွင်းဖော်ပြခဲ့ကြသည်။

မလေးရှားနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး မစ္စတာ မိုဟာမက်၏ ခရီးစဉ်တွင် ထိုသို့ မဟုတ်ဘဲ ကွဲပြားခြားနားသော အခြေအနေနှင့် ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည်။

မိုဟာမက်သည် ၎င်းနှင့်ရာထူးတူဖြစ်သူ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဦးတင်မောင်ဆွေနှင့်သာ တွေ့ဆုံခဲ့ရပြီး ၎င်း၏ ခရီးစဉ်ကို Global New Light of Myanmar သတင်းစာ၏ အတွင်းစာမျက်နှာတစ်ခုတွင် သတင်းတိုလေး တစ်ခုအဖြစ်သာ လျှော့ချဖော်ပြခဲ့သည်။

ထို့အတူ လာအိုနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး သောင်ဆာဗန် ဖွန်ဗီဟန် (Thongsavanh Phomvihane) သည်လည်း လွန်ခဲ့သည့် သီတင်းပတ်က နေပြည်တော်သို့ လာရောက်ခဲ့သည်။

ထိုလှုပ်ရှားမှုများကို တုံ့ပြန်သည့် အနေဖြင့် ဖက်ဒရယ် ဒီမိုကရေစီ ပြည်ထောင်စု ပေါ်ထွန်းရေး ဦးဆောင်ကောင်စီ (Steering Council for the Emergence of a Federal Democratic Union - SCEF) သည် ဘန်ကောက် အခြေစိုက် သံတမန်များနှင့် နိုင်ငံတကာ အဖွဲ့အစည်းများအတွက် အစည်းအဝေးများနှင့် ရှင်းလင်းပွဲများကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ 

SCEF ကို NUG နှင့် တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များက ဖွဲ့စည်းခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

မြန်မာနှင့် ဆက်ဆံရေး နီးစပ်သည့် ရုရှားနိုင်ငံသည် အာဆီယံနှင့် ဆွေးနွေးဖက် နိုင်ငံအဖြစ် ၃၅ နှစ်ပြည့် အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် ဇွန်လ ၁၇ ရက်မှ ၁၉ ရက်အထိ ရုရှားနိုင်ငံ ကာဇန် (Kazan) မြို့တွင် ကျင်းပသည့် အာဆီယံ-ရုရှား ထိပ်သီးအစည်းအဝေးကို တက်ရောက်ရန် မြန်မာနိုင်ငံအား ဖိတ်ကြားခဲ့သည်။

သို့သော် မြန်မာသမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်သည် ဇွန်လ ၁၅ ရက်မှ ၁၉ ရက်အထိ တရုတ်နိုင်ငံသို့ သွားရောက်သည့် ခရီးစဉ်နှင့် တိုက်နေသဖြင့် ရုရှားသို့ ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့တစ်ဖွဲ့ကိုသာ စေလွှတ်ခဲ့သည်။

စီဘူး အစည်းအဝေးတွင် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဦးတင်မောင်ဆွေအား ၎င်းနှင့် အာဆီယံရာထူးတူ နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးများနှင့် လူကိုယ်တိုင် တွေ့ဆုံခွင့်ပြုရန် ထိုင်းနိုင်ငံ၏ အဆိုပြုချက်အပေါ် ငြင်းခုံခဲ့ကြသော်လည်း တူညီဆန္ဒ မရရှိခဲ့ပေ။

အာဆီယံနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးများသည် မစ္စတာ သီဟာဆက် တိုက်တွန်းခဲ့သကဲ့သို့ မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ပြန်လည် ထိတွေ့ဆက်ဆံရန် လိုအပ်ကြောင်း သဘောတူခဲ့ကြသော်လည်း သင့်တော်သည့် အချိန်နှင့် သင့်တော်သည့် အခြေအနေများအောက်တွင်သာ ထိတွေ့ဆက်ဆံမှုများ ပြုလုပ်ရမည်ဟု အခိုင်အမာ ပြောကြားခဲ့သည်။

လာမည့်လများအတွင်း အားလုံးပါဝင်နိုင်သည့် နိုင်ငံရေးဆွေးနွေးပွဲများ တိုးတက်မှုရှိလာစေရန် အာဆီယံဥက္ကဋ္ဌနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံတို့သည် ပူးပေါင်းလုပ်ဆောင်နေသည်။

ဇူလိုင်လလယ်တွင် ကျင်းပမည့် နှစ်ပတ်လည် အာဆီယံနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးများ အစည်းအဝေး မတိုင်မီ အာဆီယံ ဝန်ကြီးများသည် ဘန်ကောက်မြို့တွင် တွေ့ဆုံဖွယ်ရှိပြီး ထို့နောက် ချင်းမိုင်မြို့၌ မြန်မာ့အရေး သက်ဆိုင်သူများနှင့် ဆွေးနွေးမှုများ ပြုလုပ်သွားမည်ဖြစ်သည်။
မြန်မာအစိုးရသစ်၏ အဓိကရည်မှန်းချက်မှာ လာမည့် နိုဝင်ဘာလတွင် ကျင်းပမည့် ၄၉ ကြိမ်မြောက် အာဆီယံ ထိပ်သီး အစည်းအဝေးသို့ ပြန်လည် ပူးပေါင်းဝင်ရောက်ရန်ဖြစ်သည်ဟု ကျွမ်းကျင်သူများက ပြောကြားခဲ့သည်။

စင်္ကာပူနိုင်ငံသည် လာမည့်နှစ်တွင် အာဆီယံအလှည့်ကျဥက္ကဋ္ဌ တာဝန်ကို ရယူမည်ဖြစ်ပြီး စင်္ကာပူသည် မြန်မာ့အရေးနှင့် ပတ်သက်ပြီး အာဆီယံအဖွဲ့အတွင်း အပြတ်သားဆုံး ရပ်တည်ချက်ကို ကာလကြာရှည် ထိန်းသိမ်းထားသည့် နိုင်ငံတစ်ခု ဖြစ်သည်။

၂၀၂၆ ခုနှစ်အတွက် အာဆီယံဥက္ကဋ္ဌ တာဝန်ကို စွန့်လွှတ်ခဲ့ရသည့် မြန်မာနိုင်ငံသည် ၂၀၂၈ ခုနှစ် ထိုင်းနိုင်ငံက ဥက္ကဋ္ဌ တာဝန်ယူပြီးနောက် ၂၀၂၉ ခုနှစ်တွင် အာဆီယံ အလှည့်ကျဥက္ကဋ္ဌ နေရာကို ပြန်လည်ရယူရန် ဆန္ဒရှိ နေသည်။

သို့သော် အရှေ့တီမောနိုင်ငံက ၂၀၂၉ ခုနှစ်တွင် ဥက္ကဋ္ဌတာဝန် ယူလိုကြောင်း ၎င်းတို့၏ ဆန္ဒကို ထပ်မံပြောကြား ထားသည်။

အာဆီယံဘက်ကမူ 5PC ကို အကောင်အထည်ဖော်ရန် ဆက်လက် တောင်းဆိုနေဆဲ ဖြစ်သည်။

တရုတ်၊ အိန္ဒိယ၊ ရုရှားနှင့် အခြားနိုင်ငံများသည် သမ္မတဦးမင်းအောင်လှိုင် အစိုးရနှင့် ထိတွေ့ ဆက်ဆံနိုင်သော် လည်း အာဆီယံကမူ  ကိုယ်ပိုင်ရပ်တည်ချက်ဖြင့်သာ ရှေ့ဆက်နေသည်။

လာမည့် ၅ လတာကာလကို အဆုံးအဖြတ်ပေးမည့် မေးခွန်းမှာ အာဆီယံ၏ နည်းလမ်းက အလုပ်ဖြစ်မည်လား သို့မဟုတ် မြန်မာနိုင်ငံ၏ နည်းလမ်းက အလုပ်ဖြစ်မည်လားဆိုသည့် မေးခွန်းဖြစ်သည်။

ထိုမေးခွန်း၏ အဖြေသည် မြန်မာအစိုးရ၏ လက်ထဲတွင်သာ ရှိနေပါသည်။

Source: ဘန်ကောက်ပို့စ်

CNI Sport Article

၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၁၉

ကမ္ဘာ့ဖလားပြိုင်ပွဲကို ၆ ကြိမ်မြောက်အဖြစ် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်နေတဲ့ အသက် ၄၁ နှစ်အရွယ်ရှိ ရော်နယ်လ်ဒိုဟာ ပေါ်တူဂီအသင်းရဲ့ ၂၀၂၆ ကမ္ဘာ့ဖလားပြိုင်ပွဲ အဖွင့်ပွဲအပြီးမှာ ဝေဖန်မှုတွေကို အများအပြား ခံခဲ့ရပါတယ်။ 

ပေါ်တူဂီအသင်းနဲ့ DR ကွန်ဂိုအသင်း ၁ ဂိုးစီ သရေကျခဲ့တဲ့ပွဲမှာ ရော်နယ်လ်ဒိုဟာ ပွဲချိန်ပြည့် ပါဝင်ကစားခဲ့ပေမယ့် ဂိုးပေါက်ကန်သွင်းမှု ၃ ကြိမ်နဲ့ ဂိုးပေါက်တည့်မှု ၁ ကြိမ်မှမရှိခဲ့တာပါ။

ပေါ်တူဂီအသင်း ပွဲမတိုင်မီ ကစားခဲ့တဲ့ ကမ္ဘာ့ဖလားပွဲမှာ မက်ဆီက အာဂျင်တီးနားအသင်းအတွက် ဟက်ထရစ် ဂိုးသွင်းပြီး ခြေစွမ်းပြသခဲ့တာကြောင့် ရော်နယ်လ်ဒိုရော ဘာတွေလုပ်ပြမလဲဆိုပြီး စောင့်ကြည့်တဲ့သူတွေ များခဲ့ပါ တယ်။ 

ရော်နယ်လ်ဒိုကတော့ ပေါ်တူဂီအသင်းအတွက် ဘာမှမလုပ်ပေးနိုင်ခဲ့လို့ ဝေဖန်မှုတွေ အများအပြား ရောက်လာခဲ့ တာ ဖြစ်ပါတယ်။

ရော်နယ်လ်ဒိုကို တွေ့ရစဉ်

ရော်နယ်လ်ဒိုဟာ ပေါ်တူဂီအသင်းအတွက် ၁၄၃ ဂိုး သွင်းယူထားပြီး နိုင်ငံတကာ ဂိုးသွင်းအများဆုံး ကစားသမား အဖြစ် ရပ်တည်နေသလို နေးရှင်းလိဂ် ၂ ကြိမ်နဲ့ ယူရိုချန်ပီယံဆု ၁ ကြိမ်ရရှိထားတာပါ။

ရော်နယ်လ်ဒိုဟာ ကမ္ဘာ့ဖလားချန်ပီယံဆုရရှိပြီး သူ့ရဲ့နိုင်ငံတကာ ကစားသမားဘဝကို အဆုံးသတ်ချင်နေတာ ကြောင့် ၂၀၂၆ ကမ္ဘာ့ဖလားပြိုင်ပွဲကို ပါဝင်ကစားနေတာ ဖြစ်ပါတယ်။ 

ရော်နယ်လ်ဒိုဟာ အောင်မြင်မှုကို ရယူချင်တဲ့ ဆာလောင်မှု ပြင်းထန်နေသလို စံချိန်မှတ်တမ်းတွေကိုလည်း ဆက်ထိန်းဖို့ ဆန္ဒရှိနေပါတယ်။ 

ရော်နယ်လ်ဒိုဟာ ဒီပြိုင်ပွဲမှာ ဂိုးသွင်းယူနိုင်ရင် မတူညီတဲ့ ကမ္ဘာ့ဖလားပြိုင်ပွဲ ၆ ခုမှာ ဂိုးသွင်းယူနိုင်တဲ့ ပထမဆုံး ကစားသမားဖြစ်လာဖို့ ရှိနေတာပါ။ 

DR ကွန်ဂိုအသင်းနဲ့ပွဲမှာ ပေါ်တူဂီအသင်းဖော်တွေက သူ့ကို လုံလောက်တဲ့ ဖန်တီးမှု မပေးနိုင်သလို သူကိုယ်တိုင် ကလည်း အသက်အရွယ်အရ စိတ်သွားတိုင်း လိုက်လုပ်လို့မရတော့တာ ဖြစ်ပါတယ်။

DR ကွန်ဂိုအသင်းနဲ့ပွဲမှာ ရော်နယ်လ်ဒိုဟာ ဘရူနိုဖာနန်ဒက်စ်ဆီပေးပို့တဲ့ ဘောလုံးကို သူယူပြီး ကန်သွင်းတာက တစ်ကိုယ်ကောင်း ဆန်တယ်လို့ ပြင်သစ်တိုက်စစ်မှူးဟောင်း အွန်နရီက မှတ်ချက်ပေးခဲ့ပါတယ်။ 

ဒါ့အပြင် အွန်နရီက ရော်နယ်လ်ဒို ဂိုးရဖို့ထက် ပေါ်တူဂီအသင်း ဂိုးရဖို့ လိုအပ်တယ်လို့လည်း ပြောခဲ့တာပါ။ 

ရော်နယ်လ်ဒိုကို တွေ့ရစဉ်

DR ကွန်ဂိုအသင်းနဲ့ပွဲမှာ ပေါ်တူဂီအသင်းနည်းပြက ရော်နယ်လ်ဒိုကို လူစားလဲပစ်ဖို့ ကြောက်နေတယ်လို့ ပြောနေခဲ့ကြပြီး နည်းပြ ရော်ဘတ်တို မာတီနက်ဇ်ကတော့ အသင်းဂိုးရဖို့ လိုအပ်နေတဲ့အချိန်မှာ ကမ္ဘာ့ အကောင်းဆုံး ဂိုးသွင်းတဲ့သူကို လူစားလဲဖို့ အဓိပ္ပါယ်မရှိဘူးလို့ တုံ့ပြန်ခဲ့ပါတယ်။ 

ရော်နယ်လ်ဒိုဟာ DR ကွန်ဂိုအသင်းနဲ့ပွဲမှာ ဘောလုံး ၂၅ ကြိမ်သာ ထိခဲ့တယ်လို့ အချက်အလက်တွေအရ သိရပါတယ်။

ရော်နယ်လ်ဒိုဟာ ၂၀၂၂ ကမ္ဘာ့ဖလားပြိုင်ပွဲက ဂါနာအသင်းနဲ့အုပ်စုပွဲမှာ ပယ်နယ်တီကနေ ဂိုးသွင်းယူပြီး ကတည်း က ကမ္ဘာ့ဖလားပြိုင်ပွဲမှာ ၅ ပွဲဆက်တိုက် ဂိုးပေါက်ပျောက်ဆုံးနေခဲ့သလို ပြီးခဲ့တဲ့ ယူရိုပြိုင်ပွဲမှာလည်း ဂိုးသွင်းနိုင်ခဲ့ ခြင်း မရှိပါဘူး။ 

အဲ့ဒါကြောင့် ရော်နယ်လ်ဒိုဟာ နောက်ဆုံးကစားခဲ့တဲ့ ကမ္ဘာ့ဖလားနဲ့ ယူရိုပြိုင်ပွဲ ၁၀ ပွဲဆက်တိုက် ဂိုးသွင်း ယူနိုင်ခဲ့ခြင်း မရှိတာပါ။ 

ရော်နယ်လ်ဒိုအနေနဲ့ ဒီမှတ်တမ်းဆိုးကို အဆုံးသတ်ဖို့ဆိုရင် လက်ကျန်ကမ္ဘာ့ဖလားအုပ်စု ၂ ပွဲမှာ ဂိုးသွင်းယူပြီး ခြေစွမ်းပြသဖို့ လိုအပ်နေပြီ ဖြစ်ပါတယ်။ 

ရော်နယ်လ်ဒိုဟာ အရင်ကလည်း သူ့အပေါ် ဝေဖန်မှုတွေကို ရပ်တန့်အောင် လုပ်ပြနိုင်ခဲ့တဲ့သူဖြစ်လို့ ဒီတစ်ကြိမ် မှာရော ထပ်ပြီး လုပ်ပြနိုင်ဦးမလားဆိုတာ မကြာမီ မြင်တွေ့ရဖို့ရှိနေပါတယ်။

CNI International Article

၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၁၃

Straits Times သတင်းစာ၏ အယ်ဒီတာချုပ်ဟောင်း ဝါရင် ဖာနန်ဒက်စ် (Warren Fernandez) သည် မေလ ကုန်ပိုင်းက စင်္ကာပူနိုင်ငံတွင် ပြုလုပ်ခဲ့သည့် ရှန်ဂရီလာဆွေးနွေးပွဲ (SLD) မှတဆင့် ပြန်လည်သုံးသပ်ဆင်ခြင်စရာ အချက် ၃ ချက်ကို ဆောင်းပါးတစ်ပုဒ် ရေးသားခဲ့ပြီး ထိုဆောင်းပါးကို Straits Times  သတင်းစာက ဖော်ပြခဲ့ သည်။

ရှန်ဂရီလာ ဆွေးနွေးပွဲတွင် သုံးသပ်ရမည့် အချက် ၃ ချက်မှာ (၁) အင်အား အလတ်စား နိုင်ငံများ ပါဝင်သည့် မဟာမိတ် အဖွဲ့အစည်းများသည် အင်အားကြီးနိုင်ငံများ၏ စစ်ရေးအာဏာနေရာတွင် အစားထိုး ဝင်ရောက်နိုင်ခြင်း ရှိ/မရှိ၊ (၂) ရှန်ဂရီလာဆွေးနွေးပွဲသည် ကြားနေ ပလက်ဖောင်း ဟုတ်/မဟုတ်၊ (၃) နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒတွင် ဟန့်တား ခြင်း မဟာဗျူဟာနှင့် သံတမန်ရေးရာတို့သည် တန်းတူအရေးပါမှု ရှိ/မရှိ ဆိုသည့် အချက်များပင် ဖြစ်သည်။

ယခု အဆိုပါ အချက်များကို နောက်ဆုံးအချက်မှ စတင်သုံးသပ်ကြည့်ရန် လိုအပ်သည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ဟန့်တားခြင်း မဟာဗျူဟာသည် ကျန်အချက်များ အားလုံးအတွက် မရှိမဖြစ် လိုအပ်သည့် အရာတစ်ခု ဖြစ်နေ ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။

တရုတ်က စပရက်တလေကျွန်းစုမှာ ကျွန်းတုတွေ တည်ဆောက်နေစဉ် 

ဟန့်တားခြင်း မဟာဗျူဟာနှင့် သံတမန်ရေးရာသည် တန်းတူအရေးပါမှု ရှိ/မရှိ
**********************************************************************

နိုင်ငံတကာ ဆက်ဆံရေးတွင် သံတမန်နည်းလမ်းဖြင့် ဆွေးနွေးခြင်းသည် စစ်ရေးအရ ဟန့်တားနိုင်စွမ်းရှိပြီးမှသာ အလုပ်ဖြစ်လေ့ရှိသည်။ တစ်နည်းအားဖြင့်ဆိုသော် စစ်အင်အားရှိမှသာ သံတမန်နည်းလမ်းလည်း အလုပ်ဖြစ်မည် ဖြစ်သည်။

ပြဿနာတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့မည်ဆိုပါက ရန်သူဘက်က ကျူးကျော် တိုက်ခိုက်လျှင် ရမည့် အကျိုးအမြတ်ထက် ပေးဆပ်ရမည့် ဆုံးရှုံးမှုက ပိုကြီးမားမည်ဟု တွက်ချက်မိမှသာ ဆွေးနွေးပွဲ စားပွဲဝိုင်းသို့ ရောက်လာတတ်သည်။ 

နောက်ကွယ်တွင် ခိုင်မာသော စစ်အင်အားမရှိဘဲ သံတမန်ရေး သက်သက်ဖြင့် အင်အားကြီးနိုင်ငံများကို လိုက်လျောအောင် လုပ်ဆောင်နိုင်မည် မဟုတ်ပေ။

ဆောင်းပါးရှင် ဖာနန်ဒက်စ်က စစ်မတိုက်ဘဲ အနိုင်ယူခြင်းဆိုသည့် ဆွန်ဇူး (Sun Tzu) ၏ စစ်သေနင်္ဂဗျူဟာ ကျမ်းကို ကိုးကားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။

သို့သော် ထိုဗျူဟာသည် စစ်တိုက်ခြင်းဟာ အကျိုးအကြောင်းမရှိတဲ့ လုပ်ရပ်ဟု ရန်သူဘက်က တွက်ချက်မိသည့် အချိန်မှသာ အလုပ်ဖြစ်မည်ဖြစ်ပြီး ထိုကဲ့သို့ တွက်ချက်မိအောင် လုပ်ဆောင်ပေးနိုင်သည့် အချက်သည် ဟန့်တား ခြင်း မဟာဗျူဟာ ဖြစ်သည်။

ဥပမာပြရလျှင် ဥရောပသည် ရုရှားနှင့် စီးပွားရေးအရ ချိတ်ဆက်ထားလျှင် ငြိမ်းချမ်းမည်ဟု ယူဆကာ စစ်အင်အား ကို လျှော့ချခဲ့သည်။

ရလဒ်အနေဖြင့် ၂၀၂၂ ခုနှစ်တွင် ရုရှားက ယူကရိန်းကို ကျူးကျော် တိုက်ခိုက်ချိန်၌ ဥရောပနိုင်ငံများသည် ရုရှားကို မဟန့်တားနိုင်ခဲ့ပေ။ 

ထို့ကြောင့်  စီးပွားရေးမှတဆင့် ငြိမ်းချမ်းရေးကို ဖော်ဆောင်မည်ဆိုသည့် ဥရောပ၏ အယူ အဆသည် တက်တက်စင်အောင် မှားယွင်းသွားခဲ့သည်ကို မြင်တွေ့ရသည်။

တောင်တရုတ်ပင်လယ် အရေးကိစ္စတွင်လည်း အာဆီယံအနေဖြင့် ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းမှု လမ်းစဉ်ကိုသာ ဦးတည် လုပ်ဆောင်နေချိန်တွင် တရုတ်နိုင်ငံကမူ စပရက်တလေကျွန်းစု (Spratly Islands)၌  သင်္ဘောဖျက် ဒုံးကျည် တပ်ဖွဲ့များနှင့် လေယာဉ်ပြေးလမ်းများ ပါဝင်သော လူလုပ်ကျွန်းတု ၇ ကျွန်းကို တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။

ထို့ကြောင့် စာရွက်ပေါ်မှ ကျင့်ဝတ်စည်းကမ်းများသည် မြေပြင်က ပကတိအခြေအနေကို ပြောင်းလဲနိုင်စွမ်း မရှိပါ။

စင်္ကာပူ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန၏ အမြဲတမ်းအတွင်းဝန်ဟောင်းဖြစ်သူ ဘီလာဟာရီ ကော်ဆီကန်ကို တွေ့ရစဉ်

ရှန်ဂရီလာဆွေးနွေးပွဲသည် ကြားနေပလက်ဖောင်းလား
*************************************************

တရုတ်ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးသည် ယခုနှစ်တွင်လည်း ရှန်ဂရီလာဆွေးနွေးပွဲကို တက်ရောက်ခဲ့ခြင်းမရှိပေ။ ထို့ကြောင့် တရုတ်ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးသည် ရှန်ဂရီလာဆွေးနွေးပွဲတွင် ၂ နှစ်ဆက်တိုက် ပါဝင်ခဲ့ခြင်းမရှိပေ။

သို့သော် တရုတ်ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီး ဆွေးနွေးပွဲ တက်ခြင်း၊ မတက်ခြင်းသည် အဓိက အချက်မဟုတ်ပေ။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ရှန်ဂရီလာဆွေးနွေးပွဲကို အမေရိကန်နှင့် အနောက်နိုင်ငံများကသာ လွှမ်းမိုးချုပ်ကိုင် ထားသည့် ပလက်ဖောင်းတစ်ခုအဖြစ် တရုတ်က ရှုမြင်ထားခြင်းကြောင့်ဖြစ်သည်။

စင်္ကာပူ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန၏ အမြဲတမ်းအတွင်းဝန်ဟောင်းဖြစ်သူ ဘီလာဟာရီ ကော်ဆီကန် (Bilahari Kausikan) ကလည်း ယခုနှစ် ရှန်ဂရီလာ ဆွေးနွေးပွဲ၏ သီးခြား ဆွေးနွေးမှုတစ်ခုတွင် “ရှန်ဂရီလာ ဆွေးနွေးပွဲ ဆိုတာ အခြေခံအားဖြင့် အမေရိကန်နိုင်ငံကို အရှေ့တောင်အာရှမှာ အမြစ်တွယ်နေအောင် အမြဲတမ်း လုပ်ဆောင် ပေးတဲ့နေရာ ဖြစ်ပါတယ်” ဟု အတိအလင်း ပြောကြားခဲ့သည်။

ထို့ကြောင့် တရုတ်သည် ၎င်းတို့ကိုယ်တိုင် ဦးဆောင် ကျင်းပသည့် ရှန်ရှန်းဖိုရမ် (Xiangshan Forum) သို့မဟုတ် ၎င်းတို့ အသာစီးရနိုင်မည့် မြူးနစ်လုံခြုံရေးညီလာခံ ကဲ့သို့သော နေရာများကိုသာ ရွေးချယ်တက်ရောက်ခြင်း ဖြစ်သည်။

ထို့ပြင် တရုတ်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဝမ်ယိ (Wang Yi) သည် တရုတ်၏ စစ်ရေးအာဏာကို လက်ခံသတ်မှတ်ထား သည့်  အင်ဒို-ပစိဖိတ် အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများသို့ မသွားဘဲ တရုတ်၏ အာဏာစက်အတွက် အားနည်းချက် အရှိဆုံး နေရာများကိုသာ သွားရောက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

ထို့ကြောင့် ရှန်ဂရီလာ ဆွေးနွေးပွဲသည် ကြားနေပလက်ဖောင်း မဟုတ်ဘဲ အမေရိကန် ဘက်ယိမ်းသည့် ဆွေးနွေးပွဲဟု ယူဆနိုင်သည်။

အမေရိကန် ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီး ပီတ် ဟက်ဂ်ဆက်သ်ကို တွေ့ရစဉ်

အင်အားအလတ်စားနိုင်ငံများ၏ အခန်းကဏ္ဍ
***************************************

အင်အားအလတ်စား နိုင်ငံများပါဝင်သည့် မဟာမိတ် အဖွဲ့အစည်းများသည် အင်အားကြီးနိုင်ငံများ၏ စစ်ရေး အာဏာနေရာတွင် အစားထိုး ဝင်ရောက်နိုင်ခြင်း ရှိ/မရှိဆိုသည့် အချက်သည် ကျယ်ပြန့်သည့် ပြဿနာ တစ်ခုဖြစ်သည်။

ဆောင်းပါးရှင် ဖာနန်ဒက်စ်က ၎င်း၏ဆောင်းပါးတွင်  အင်အားအလတ်စား နိုင်ငံများသည် ပြောင်းလဲနေသော ကမ္ဘာကြီးတွင် လိုက်လျောညီထွေဖြစ်အောင် နေထိုင်ရုံတင်မကဘဲ ထိုကမ္ဘာကြီးကို ၎င်းတို့စိတ်ကြိုက် ပုံဖော် ထုဆစ်နိုင်မည့် ကိုယ်ပိုင်သြဇာအာဏာကို ရှာဖွေနေကြခြင်းဖြစ်သည်ဟု ရေးသားခဲ့သည်။

သို့သော် နိုင်ငံအချင်းချင်း စာချုပ်များချုပ်ခြင်း၊ အစည်းအဝေးများ လုပ်ခြင်းသည် တကယ့်စစ်ရေးအရ ဟန့်တား နိုင်စွမ်း ရှိခြင်းနှင့် မတူပါ။

အင်အားကြီးနိုင်ငံ တစ်ခုကို ဟန့်တားနိုင်ရန် စစ်မှန်သည့် စစ်အင်အား၊ စက်မှုစွမ်းအားနှင့် ပြတ်သားသော နိုင်ငံရေး ဆုံးဖြတ်ချက်တို့ လိုအပ်သည်။

အင်အားအလယ်အလတ်တန်းစား နိုင်ငံများအတွက် လွတ်လပ်စွာ ဆုံးဖြတ်ပိုင်ခွင့် ရှိနေခြင်းသည် အမေရိကန်နှင့် တရုတ် အပြန်အလှန် ထိန်းကျောင်းနေသည့် အင်အားချိန်ခွင်လျှာအပေါ်တွင် တည်မှီနေသည်။ ထိုချိန်ခွင်လျှာ ပျက်သွားပါက နိုင်ငံငယ်များ၏ သံတမန်ရေးသည်လည်း ရပ်တည်နိုင်မည် မဟုတ်ပေ။

ရှန်ဂရီလာဆွေးနွေးပွဲတွင် အမေရိကန် ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီး ပီတ် ဟက်ဂ်ဆက်သ် (Pete Hegseth) ပြောကြားခဲ့ သည့် စကားမှာ ကိုယ့်ဘက်က အသာစီးရမည့် အင်အားချိန်ခွင်လျှာတစ်ခု ဖြစ်ပေါ်လာစေရန်အတွက် စစ်ရေး အင်အား ပကတိရှိပြီး စက်မှုစွမ်းအား၊ ကုန်ထုတ်လုပ်မှု စွမ်းအားနှင့် နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ ပြတ်သားသည့် မဟာမိတ် များ လိုအပ်သည်ဆိုသည့် မှတ်ချက်စကားသည် မှန်ကန်နေသည်။

စင်္ကာပူ ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီး ချန်ချွန်ဆင်းကို တွေ့ရစဉ် 

နှစ်ဖက်စလုံးနှင့် တည့်အောင်နေခြင်း
********************************* 

လက်ရှိအချိန်အထိ စင်္ကာပူသည် အမေရိကန်၊ တရုတ် နှစ်ဖက်စလုံးနှင့် မိတ်ဆွေအဖြစ် ရပ်တည်နိုင်ရန် ၎င်း၏ စစ်ရေးနှင့် စီးပွားရေးကို ဟန်ချက်ညီညီ ကစားခဲ့သည်။

စစ်ရေးအရ ကြည့်မည်ဆိုပါက စင်္ကာပူသည် ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်ကတည်းက အမေရိကန်တပ်များကို စစ်အခြေစိုက် စခန်း သုံးခွင့်ပေးခဲ့ပြီး ထိုသဘောတူညီချက်ကို ၂၀၃၅ အထိ သက်တမ်းတိုးထားသည်။ ထို့ပြင် ၂၀၂၅ တွင် အမေရိကန်ထုတ် P-8A ရေကြောင်း ကင်းလှည့်လေယာဉ်များ ဝယ်ယူခဲ့သည်။

ထို့ပြင် တရုတ်နှင့်လည်း ၂၀၀၈ ခုနှစ်မှစပြီး ကာကွယ်ရေး ဆက်ဆံရေးကို တရားဝင် စတင်ခဲ့ပြီး ၂၀၁၉ တွင် ကာကွယ်ရေးဆိုင်ရာ ဖလှယ်မှုသဘောတူညီချက် (ADESC) ကို တိုးမြှင့်ခဲ့သည်။

စီးပွားရေးတွင်လည်း ထို့နည်းတူပင်ဖြစ်သည်။ စင်္ကာပူသည် အမေရိကန်ဦးဆောင်သော လုံခြုံရေးစနစ် အောက်တွင် ပင်လယ်ရေကြောင်း တည်ငြိမ်မှုကို ရယူသည်။ 

ထို့ပြင် တရုတ်၏ နိုင်ငံတကာ ကုန်းလမ်း-ရေလမ်း ကုန်သွယ်ရေးစင်္ကြံအသစ်တွင် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သော ထောက်ပံ့ပို့ဆောင်ရေး အချက်အချာနေရာ တစ်ခုအဖြစ် ပါဝင်ထားသည်။

ထို့ကြောင့် ယခုနှစ် ရှန်ဂရီလာဆွေးနွေးပွဲတွင် စင်္ကာပူ ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီး ချန်ချွန်ဆင်း (Chan Chun Sing) က စင်္ကာပူဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်း ဂိုချောက်တောင် (Goh Chok Tong) ၏ ဆိုရိုးစကားကို ကိုးကားပြောဆိုခဲ့သည်။

“ကျနော်ဟာ ပင်လယ်ပြင်ကိုတော့ မထိန်းချုပ်နိုင်ပေမယ့် ကျနော်တို့ရဲ့ သင်္ဘောကို ပင်လယ်ပြင်မှာ ခရီးနှင်နိုင် သည့် ကြံ့ခိုင်မှုရှိအောင် လုပ်ထားနိုင်ပါတယ်”ဆိုသည့် ဆိုရိုးစကားသည် အလွန်မှန်ကန်လှသည်။

သို့သော် သင်္ဘောသည် ကြံ့ခိုင်ရုံတင်မကဘဲ မည်သည့် အင်အားကြီးနိုင်ငံကမျှ အပိုင်စီးမထားသည့် လွတ်လပ် သော ပင်လယ်ရေကြောင်း လမ်းကြောင်းများ ရှိနေရန်ပါ လိုအပ်လှပေသည်။

Source: Asia Times

CNI Sport Article 

၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၁၄

၁၉၃၀ ခုနှစ်ကနေ စတင်ပြီး ကျင်းပခဲ့တဲ့ ကမ္ဘာ့ဖလားပြိုင်ပွဲမှာ ထူးခြားတဲ့ မှတ်တမ်းတစ်ခုတော့ ရှိပါတယ်။ 

ဒါကတော့ ကမ္ဘာ့ဖလား ချန်ပီယံဆုကို နိုင်ငံခြားသား နည်းပြတွေ ရယူဖူးခြင်း မရှိသေးဘဲ ကိုယ့်နိုင်ငံသားတွေရဲ့ ဦးဆောင်မှုနဲ့ ဘရာဇီးလ်၊ ဂျာမနီ၊ အီတလီအစရှိတဲ့ အသင်းတွေဟာ ချန်ပီယံဆုကို ရယူနိုင်ခဲ့ကြတာ ဖြစ်ပါတယ်။ 

၁၉၃၀ ကနေ ၂၀၂၂ ခုနှစ်အထိ ကျင်းပပြီးစီးခဲ့တဲ့ ကမ္ဘာ့ဖလားပြိုင်ပွဲ ၂၂ ကြိမ်စလုံးမှာ ဒီမှတ်တမ်းတစ်ခုက ဆက်ပြီး တည်ရှိနေတာပါ။

ကမ္ဘာ့ဖလားပြိုင်ပွဲမှာ ချန်ပီယံဆုကို ရယူနိုင်ခဲ့တဲ့ အသင်းက ၈ သင်းသာရှိသေးပြီး ဒီအသင်းတွေကတော့ ဘရာဇီးလ်၊ အီတလီ၊ ဂျာမနီ၊ အာဂျင်တီးနား၊ ပြင်သစ်၊ ဥရုဂွေး၊ အင်္ဂလန်နဲ့ စပိန်အသင်းတို့ ဖြစ်ပါတယ်။ 

ဒီအသင်းတွေဟာ သူတို့ လူမျိုးနည်းပြ ကိုင်တွယ်တဲ့ လက်အောက်မှာ ချန်ပီယံဆုကို ရခဲ့ကြတာပါ။ 

ကမ္ဘာ့ဖလား ရရှိခဲ့တဲ့ နိုင်ငံတွေကို တွေ့ရစဉ်

၂၀၂၆ ကမ္ဘာ့ဖလားပြိုင်ပွဲမှာတော့ နာမည်ကြီး နိုင်ငံတချို့ဟာ နိုင်ငံခြားသား နည်းပြတွေကို ခန့်အပ်ပြီး ဝင်ရောက် ယှဉ်ပြိုင်နေတာကြောင့် ဒီမှတ်တမ်းတစ်ခု အဆုံးသတ် သွားမလားဆိုတာ စိတ်ဝင်စားဖို့ ကောင်းနေပါတယ်။ 

အချက်အလက်တွေအရ ၂၀၂၆ ကမ္ဘာ့ဖလားပြိုင်ပွဲကို ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်မယ့် ၄၈ နိုင်ငံမှာ ၂၆ နိုင်ငံဟာ နိုင်ငံခြား သား နည်းပြတွေရဲ့ ဦးဆောင်မှုနဲ့ ယှဉ်ပြိုင်နေတာ ဖြစ်ပါတယ်။ 

ပူးတွဲအိမ်ရှင်တွေဖြစ်တဲ့ ကနေဒါအသင်းက အမေရိကန်လူမျိုး ဂျက်ဆီမာ့ရှ်၊ အမေရိကန်အသင်းက အာဂျင်တီးနား လူမျိုး ပိုချက်တီနိုကို နည်းပြအဖြစ် ခန့်အပ်ထားတာပါ။ 

တူရကီအသင်းက အီတလီလူမျိုး မွန်တယ်လား၊ ဥရုဂွေးအသင်းက အာဂျင်တီးနားလူမျိုး ဘီယဲလ်ဆာ၊ ဘယ်လ်ဂျီယံအသင်းက ပြင်သစ်လူမျိုး ရူဒီဂါစီယာကို ခန့်အပ်ထားပါတယ်။ 

ဘရာဇီးလ်အသင်းကတော့ သူတို့ရဲ့သမိုင်းမှာ ပထမဆုံး နိုင်ငံခြားသား နည်းပြအဖြစ် အီတလီလူမျိုးနည်းပြ အန်ဆယ်လော့တီကို ခန့်အပ်ထားပြီး ကမ္ဘာ့ဖလားချန်ပီယံဆုကို ၆ ကြိမ်မြောက် ရယူနိုင်ဖို့ ပစ်မှတ်ထားနေပါ တယ်။

အင်္ဂလန်အသင်းကို တွေ့ရစဉ်

ပေါ်တူဂီအသင်းက စပိန်လူမျိုးနည်းပြ ရော်ဘတ်တို မာတီနက်ဇ်နဲ့ အင်္ဂလန်အသင်းက ဂျာမန်လူမျိုးနည်းပြ တူချယ်လ်ကို နည်းပြအဖြစ် ခန့်အပ်ထားပြီး ကမ္ဘာ့ဖလား ချန်ပီယံဆု ကိုင်မြှောက်နိုင်ဖို့ ရည်မှန်းနေတာပါ။ 

လက်ရှိ ချန်ပီယံ အာဂျင်တီးနား၊ စပိန်၊ ပြင်သစ်နဲ့ ဂျာမနီအသင်းတို့က သူတို့ရဲ့ လူမျိုး ဦးဆောင်မှုနဲ့ ၂၀၂၆ ကမ္ဘာ့ဖလားပြိုင်ပွဲကို ယှဉ်ပြိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။

ကမ္ဘာ့ဖလားပြိုင်ပွဲမှာ ဗိုလ်စွဲဖို့ ရေပန်းအစားဆုံး အသင်းတွေအဖြစ် စပိန်၊ ပြင်သစ်၊ အင်္ဂလန်၊ ပေါ်တူဂီ၊ ဘရာဇီးလ် နဲ့ အာဂျင်တီးနားအသင်းတို့က ဦးဆောင်နေတာပါ။ 

အင်္ဂလန်၊ ပေါ်တူဂီနဲ့ ဘရာဇီးလ်အသင်းတို့ထဲက တစ်သင်းသင်းက ကမ္ဘာ့ဖလား ချန်ပီယံဆုကို ကိုင်မြှောက်နိုင်ခဲ့ ရင် နိုင်ငံခြားသားနည်းပြတွေ ကမ္ဘာ့ဖလားမရဖူးတဲ့ အရာတစ်ခု အဆုံးသတ်သွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ 

အဲ့ဒါကြောင့် ၂၃ ကြိမ်မြောက် ကမ္ဘာ့ဖလားပြိုင်ပွဲမှာ ထူးခြားတဲ့ မှတ်တမ်းတစ်ခု အဆုံးသတ်သွားမလား ဒါမှမဟုတ် ဒီမှတ်တမ်း ဆက်ပြီး တည်ရှိနေမလားဆိုတာ စောင့်ကြည့်ရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ 

CNI Article

၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၆

နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း ရာနှင့်ချီသည့် လူငယ်များသည် မြေရှားသတ္တုများအကြောင်း လေ့လာသင်ယူရန် တရုတ်နိုင်ငံ မြောက်ပိုင်း ဒေသများသို့ သွားရောက်ကြပြီး အင်းနားမွန်ဂိုလီးယား သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာတက္ကသိုလ် (Inner Mongolia University of Science and Technology) ကဲ့သို့သော ကျောင်းများတွင် ပညာသင်ကြားနေကြသည်။

ထိုလူငယ်များသည် ကျောင်းပြီးသည့် အခါတွင် ပေါင်ထို (Baotou) မြို့ရှိ နိုင်ငံပိုင် သတ္တုသန့်စင်ရေးစက်ရုံများနှင့် သုတေသန အဖွဲ့အစည်းများတွင် တိုက်ရိုက် ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်ကြသည်။

ထိုစက်ရုံများနှင့် သုတေသနအဖွဲ့များတွင် ဝင်ရောက် လုပ်ကိုင်ခြင်း မရှိသည့် ဘွဲ့ရလူငယ်များ အနေဖြင့် ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး မြေရှားသတ္တု မိုင်းတွင်းနှင့် ၉၃ မိုင် (၁၅၀ ကီလိုမီတာခန့်) မျှသာ ကွာဝေးသော ပေါင်ထို ရှားပါးမြေဒြပ်စင် သုတေသနအဖွဲ့ (Baotou Rare Earth Research Institute) တွင် ဆက်လက် ပညာသင်ကြား ကြသည်။

တရုတ်နိုင်ငံတွင် နောက်ဆုံးပေါ် သုတေသနများ ပြုလုပ်နေသည့် အထူးပြုဓာတ်ခွဲခန်း ၄၀ ကျော်နှင့် တက္ကသိုလ် ၁၁ ခုထက်မနည်း ရှိနေပြီး ထိုအဖွဲ့အစည်းများသည် နှစ်စဉ် မြေရှားသတ္တုဆိုင်ရာ ဘွဲ့ဒီဂရီသင်တန်းများအတွက် ကျောင်းသားဦးရေ ၅၀၀ ကျော်ကို မွေးထုတ်ပေးနေသည်။

တရုတ်တက္ကသိုလ်များ၏ သင်ရိုးညွှန်းတမ်းများသည် စက်မှုလုပ်ငန်းကဏ္ဍ၏ လိုအပ်ချက်များကို ဖြည့်ဆည်းရန် အဓိကဦးတည်ထားပြီး ကျောင်းသားများသည် ဘွဲ့မရမီကတည်းက ကုမ္ပဏီများနှင့်အတူ လက်တွေ့ သုတေသန စီမံကိန်းများကို လုပ်ဆောင်ခွင့် ရရှိကြသည်။

ထိုကဲ့သို့ ပညာရပ်ဆိုင်ရာ နယ်ပယ်နှင့် စက်မှုလုပ်ငန်းကြား အနီးကပ် ပူးပေါင်းမှုကြောင့် တရုတ်ကုမ္ပဏီများသည် ကုန်ကျစရိတ် သက်သာစွာဖြင့် လျင်မြန်စွာ ထုတ်လုပ်နိုင်သည်။

မြေရှားသတ္တု တည်ရှိရာနေရာများကို ပြသထားစဉ်

အနောက်နိုင်ငံများ၏ အခြေအနေနှင့် စိန်ခေါ်မှုများ
*********************************************

တစ်ချိန်က အနောက်နိုင်ငံများသည် မြေရှားသတ္တု သန့်စင်မှုကဏ္ဍကို လွှမ်းမိုးခဲ့သော်လည်း ၂၀ ရာစုနှောင်းပိုင်း တွင် ပျောက်ကွယ်လုနီးပါး ဖြစ်ခဲ့သည်။

အမေရိကန်အခြေစိုက် အဖွဲ့အစည်း အချို့သည် ၎င်းတို့၏ သင်ရိုးညွှန်းတမ်းများတွင် မြေရှားသတ္တုဆိုင်ရာ ဘာသာ ရပ်များကို ပိုမိုအာရုံစိုက် ထည့်သွင်း သင်ကြားလာကြပြီ ဖြစ်သော်လည်း၊ တရုတ်နိုင်ငံ ပြင်ပတွင် ထိုဘာသာရပ် အတွက် သီးသန့် ဘွဲ့ကြိုဒီဂရီ ပေးအပ်သည့် ကျောင်းမျိုးကို မတွေ့ရသေးကြောင်း ရိုက်တာမှ ဖော်ပြခဲ့သည်။

အမေရိကန်ကျောင်းသားများသည် သတ္တုတွင်းလုပ်ငန်းကို ညစ်ပတ်ပေရေပြီး ခေတ်နောက်ကျသော အလုပ်အဖြစ် ရှုမြင်သောကြောင့် စိတ်ဝင်စားမှု နည်းပါးကြသည်။

ထို့ကြောင့် ၂၀၂၃ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်တစ်နိုင်ငံလုံး၌ သတ္တုတွင်းနှင့် သတ္တုဗေဒဆိုင်ရာ ဘွဲ့ရရှိသူ ၂၀၀ ကျော်သာ ရှိခဲ့သည်။

ထို့ကြောင့် အနောက်နိုင်ငံရှိ ကုမ္ပဏီများသည် ဘွဲ့ရလူငယ်များကို လုပ်ငန်းခွင်ဝင်နိုင်ရန် သုံးနှစ်ခန့် အချိန်ယူ သင်တန်းပေးရသည်။

အမေရိကန်သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရမ့် (Donald Trump) နှင့် အနောက်နိုင်ငံ ခေါင်းဆောင်များကမူ မြေရှားသတ္တု ကဏ္ဍတွင် တရုတ်၏ချုပ်ကိုင်မှုကို ချိုးဖျက်နိုင်ရန် ရန်ပုံငွေများ ကတိပြုထားကြသည်။

အမေရိကန်စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာနသည် ပြည်တွင်း ထုတ်လုပ်မှု တိုးချဲ့ရန်နှင့် အလုပ်သမားများ၏ စွမ်းရည်မြှင့်တင် ရန် ဒေါ်လာဘီလျှံချီ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံထားပြီး ကိုလိုရာဒို သတ္တုတွင်းကျောင်းသည် စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာနနှင့်ပူးပေါင်းပြီး အရေးပါသော တွင်းထွက်သတ္တုဆိုင်ရာ သုတေသန အဆောက်အအုံအသစ်များ တည်ဆောက်နေသည်။

အမေရိကန်လွှတ်တော်ကလည်း သတ္တုတွင်းပညာရေးအတွက် မဟာမိတ်များနှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မည့် ဥပဒေကြမ်းကို စဉ်းစားလာခဲ့သည်။

မြေရှားသတ္တု တူးဖော်မှုကိုတွေ့ရစဉ် 

ထုတ်လုပ်မှုအခက်အခဲနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ထိခိုက်မှု
*********************************************

မြေရှားသတ္တုများကို သန့်စင်ထုတ်လုပ်ရခြင်းသည် အလွန်ခက်ခဲပြီး ကုန်ကျစရိတ် အဆမတန် မြင့်မားသည်။

သတ္တုသန့်စင်စက်ရုံများသည် ဓာတုဗေဒဂုဏ်သတ္တိချင်း ဆင်တူနေသည့် မတူညီသော မြေရှားဒြပ်စင် ၁၇ မျိုးကို ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းကြရပြီး ထိုကဲ့သို့ ရှုပ်ထွေးလှသော အခြေအနေကြောင့် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု သီးခြားခွဲထုတ်ရန် ခက်ခဲလှသည်။

ဥပမာအားဖြင့် လျှပ်စစ်ကားများတွင် အသုံးပြုရန် Neodymium နှင့် Praseodymium တို့ကို ထုတ်ယူရာတွင် ကမ္ဘာ့အပေါ်ယံ မြေလွှာတွင် ပိုမိုပေါများစွာ တွေ့ရှိရပြီး အသုံးဝင်မှုနည်းပါးသည့် Lanthanum နှင့် Cerium တို့ကို ပထမဦးစွာ ဖယ်ရှားပစ်ရန် လိုအပ်သည်။

ထိုသို့ သီးခြားခွဲထုတ်သည့် လုပ်ငန်းစဉ်တွင် အက်ဆစ်နှင့် အခြားသော ဓာတုပစ္စည်းများကို နည်းစနစ်တကျ အချိုးကျ ပေါင်းစပ်အသုံးပြုရသည်။

စနစ်တကျ သိမ်းဆည်းခြင်း မပြုပါက မြေဆီလွှာနှင့် ရေထုကို ပြင်းထန်စွာ ညစ်ညမ်းစေသည့် ဘေးထွက် ဆိုးကျိုးများ ရှိရုံသာမက အချို့ မြေရှားသတ္တုများနှင့် အလွန်အကျွံ ထိတွေ့မိပါက လူသားများ၏ အာရုံကြော စနစ်ကို ထိခိုက်ပျက်စီးစေနိုင်သည်။

လက်ရှိတွင် ပေါင်ထိုမြို့ရှိ အဓိက သိုလှောင်ရုံ ဧရိယာတစ်ဝိုက်တွင် မြေအောက်ရေ ညစ်ညမ်းမှုများရှိကြောင်း တရုတ်သုတေသီများက မှတ်တမ်းတင်ထားပြီး တရုတ်အစိုးရကလည်း သတ္တုသန့်စင်မှု လုပ်ငန်းများသည် ပတ်ဝန်းကျင်ကို ပြင်းထန်စွာ ပျက်စီးစေခဲ့ကြောင်း ဝန်ခံထားသည်။

မြေရှားသတ္တု တည်ရှိရာနေရာများကို ပြသထားစဉ်

ပထဝီနိုင်ငံရေးနှင့် နည်းပညာထိန်းချုပ်မှု
***********************************

တရုတ်နိုင်ငံ၏ မြေရှားသတ္တု စက်မှုလုပ်ငန်းသည် ၁၉၈၀ ပြည့်လွန်နှစ်များနှင့် ၁၉၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအတွင်းက အခွန်နှုန်းထား နည်းပါးခြင်းနှင့် လုပ်အားခ သက်သာသော လုပ်သားအင်အားထုကြောင့် အကျိုးအမြတ်များစွာ ရရှိခဲ့သည်။

လက်ရှိတွင်လည်း တရုတ်နိုင်ငံပိုင်ဘဏ်များက တွင်းထွက် သတ္တုတူးဖော်သည့် ကုမ္ပဏီများကို သက်သာသော စည်းကမ်းချက်ဖြင့် ငွေချေးပေးနေသည်။

တရုတ်နိုင်ငံပိုင် အမျိုးသားသုတေသနစင်တာက တီထွင်လိုက်သည့် နည်းပညာအသစ်ကြောင့် ထုတ်လုပ်မှု စွမ်းအား သိသိသာသာ မြင့်တက်လာပြီး စက်ရုံတစ်ခုတည်းကပင် တစ်နှစ်လျှင် အဆင့်မြင့်သန့်စင်ပြီး မြေရှား သတ္တု မက်ထရစ်တန်ချိန် ၅၀,၀၀၀ အထိ ထုတ်လုပ်နိုင်သည်။

ထိုပမာဏသည် တရုတ်နိုင်ငံပြင်ပရှိ အကြီးဆုံး ဩစတြေးလျ Lynas သတ္တုတွင်းကုမ္ပဏီ၏ ထုတ်လုပ်မှုထက် ငါးဆမျှ ပိုများသည်။

တရုတ်အစိုးရသည် ၎င်းတို့၏ ကျွမ်းကျင်မှု ပညာရပ်များကို ပြည်ပသို့ မပေါက်ကြားစေရန် တင်းကျပ်စွာ စောင့်ကြည့်နေပြီး နည်းပညာနှင့် စက်ပစ္စည်းများ ပြည်ပတင်ပို့မှုကို ကန့်သတ်ချက်များ တိုးမြှင့်ခဲ့သည်။

ထို့ပြင် စက်မှုလုပ်ငန်းဆိုင်ရာ ကျွမ်းကျင်ပညာရှင်များနှင့် နိုင်ငံခြားသားများကြား ထိတွေ့ဆက်ဆံမှုကိုလည်း ကန့်သတ်ထားကာ နည်းပညာရှင်အချို့သည် ၎င်းတို့၏ နိုင်ငံကူး လက်မှတ်များကို အစိုးရထံ အပ်နှံထားရန် အမိန့်ပေးခြင်း ခံခဲ့ရကြောင်း  ထိုအခြေအနေကို ကောင်းစွာသိရှိသည့် လူသုံးဦး၏ ပြောကြားချက်အရ သိရသည်။

တရုတ်တက္ကသိုလ်အချို့က ထုတ်ဝေထားပြီး ရိုက်တာက လေ့လာဆန်းစစ်ခဲ့သည့် သင်ရိုးညွှန်းတမ်းဆိုင်ရာ အချက် အလက်များအရလည်း ၎င်းတို့၏ ပညာရေးစနစ်သည် စက်မှုလုပ်ငန်းကဏ္ဍ၏ လိုအပ်ချက်များကို ဖြည့်ဆည်းပေး နိုင်ရန် အဓိက ဦးတည် အာရုံစိုက်ထားကြောင်း ပြသနေသည်။

အင်းနားမွန်ဂိုလီးယား တက္ကသိုလ်တွင် မြေရှားသတ္တု အင်ဂျင်နီယာဘာသာရပ်ကို အဓိကထား သင်ယူကြသည့် ကျောင်းသားများသည် မြေရှားဒြပ်စင် ဓာတုဗေဒနှင့် ရုပ်ဝတ္ထုသိပ္ပံ ကဲ့သို့သော ဘာသာရပ် သင်တန်းများတွင် သင်ကြားချိန်နာရီ ၁၀၀ ကျော်အထိ သင်ယူကြရသည်။

အခြေခံကျသော သင်ရိုးညွှန်းတမ်း တစ်ခုကိုမူ မြေရှားသတ္တု ဓာတ်ခွဲခန်းများ၊ ကုမ္ပဏီများနှင့် ပူးပေါင်း၍ သင်ကြား ပေးခြင်းဖြစ်ပြီး ကျောင်းသားများ အနေဖြင့် ကုမ္ပဏီများ၏ လုပ်ငန်းခွင်အတွင်းရှိ အဆောက်အအုံများ၌ ပို့ချချက် များကို သွားရောက် နားထောင်နိုင်သည်။

တရုတ်နိုင်ငံရှိ မြေရှားသတ္တု အင်ဂျင်နီယာဘာသာရပ်ဖြင့် ဘွဲ့လွန်တက်ရောက် နေသူများသည် အခြားနိုင်ငံများရှိ ကျောင်းသားများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက ၎င်းတို့၏ သုတေသန နယ်ပယ်အပေါ်  ပိုပြီးအာရုံစိုက်လေ့ရှိကြောင်း တရုတ် နိုင်ငံရှိ သုတေသနအဖွဲ့အစည်းများသို့ ဆယ်စုနှစ် နှစ်ခုနီးပါး သွားရောက် လေ့လာခဲ့သည့် ပေါ်တူဂီလူမျိုး ရူပဗေဒ ပညာရှင် လူဝစ် ကားလို့စ် (Luís Carlos) က ပြောကြားခဲ့သည်။

“ဒါပေမဲ့ လူတွေကို စက်ယန္တရားကြီးတစ်ခုရဲ့ အစိတ်အပိုင်း အသေးလေးတွေအဖြစ် ခံယူပြီး စဉ်းစားကြည့် မယ်ဆို ရင်တော့ ဒီလိုစနစ်မျိုးက စက်ယန္တရားကြီး တစ်ခုလုံး ကောင်းမွန်စွာ လည်ပတ်နိုင်ဖို့အတွက် အလွန်အကျိုး ရှိပါ တယ်” ဟု ၎င်းက ဆိုသည်။
ကမ္ဘာ့ထိပ်တန်း သတ္တုတွင်း ကျောင်းများထဲမှ တစ်ခုအဖြစ် လူသိများ အသိအမှတ်ပြုထားသည့် အမေရိကန်၏ ကိုလိုရာဒို သတ္တုတွင်း ကျောင်းသည်လည်း လက်ရှိ အစီအစဉ်များကို ဖြည့်ဆည်းပေးနိုင်ရန်အတွက် စွမ်းအင် ဝန်ကြီးဌာနနှင့် ပူးပေါင်းကာ အရေးပါသော တွင်းထွက်သတ္တုဆိုင်ရာ သုတေသန အဆောက်အအုံ အသစ်နှစ်ခုကို တည်ဆောက်နေပြီး ၎င်းတို့အနက် ပထမဆုံး အဆောက်အအုံကို ၂၀၂၇ ခုနှစ်တွင် စတင်ဖွင့်လှစ်နိုင်ရန် မျှော်မှန်း ထားသည်။

ထို့ပြင် အဆိုပါကျောင်း၏ သတ္တုတွင်းနှင့် ဆက်စပ်သော ဘွဲ့ကြိုသင်တန်းများသည်လည်း မကြာသေးမီ နှစ်များ အတွင်းက ပိုမိုအာရုံစိုက်ခြင်း ခံလာရပြီး ကျောင်းသား တက်ရောက်မှုလည်း များပြားလာခဲ့သည်။

“အမေရိကန်ရဲ့ တွင်းထွက်သတ္တု လုပ်ငန်းကဏ္ဍ အနေနဲ့ ကျနော်တို့ဆီမှာ အရည်အချင်းရှိတဲ့သူတွေ လိုအပ်နေ တယ်ဆိုတဲ့အချက်နဲ့ သတ္တုတွင်းလုပ်ငန်းဟာ စိတ်လှုပ်ရှားဖို့ကောင်းတဲ့ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း လမ်းကြောင်း တစ်ခု ဖြစ်တယ်ဆိုတဲ့အချက်ကို ရှင်းရှင်းလင်းလင်း သိမြင်အောင် လုပ်ဆောင်ပေးဖို့ လိုအပ်ပါတယ်” ဟု အမေရိကန်သတ္တုကုမ္ပဏီတစ်ခုဖြစ်သည့် Valor ကုမ္ပဏီ၏ စီအီးအို ကုနားလ် ဆင်ဟား (Kunal Sinha) က ပြောကြားခဲ့သည်။

Source: ရိုက်တာ

CNI International Article 

၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မေလ ၃၀

ဗီယက်နမ်နှင့် ထိုင်းကြား ၁၉၇၆ ခုနှစ်တွင် စတင် ထူထောင်ခဲ့သည့် နှစ်နိုင်ငံသံတမန် ဆက်ဆံရေး ၅၀ ပြည့် မြောက်သည့် အချိန်မှာ ဗီယက်နမ်သမ္မတ တိုလမ် (To Lam) သည် မေလ ၂၇ ရက်မှ ၂၉ ရက်အထိ ထိုင်းနိုင်ငံသို့ နှစ်ရက်ကြာ ခရီးစဉ်အဖြစ် သွားရောက်ခဲ့သည်။

ထိုခရီးစဉ်သည် နှစ်နိုင်ငံ ဆက်ဆံရေး၏ ထူးခြားသော ပြောင်းလဲတိုးတက်မှုကို ထင်ဟပ်စေရုံသာမက  အာဆီယံ အနေဖြင့် အင်အားကြီး နိုင်ငံများအကြား ပြင်းထန်လာသော ပြိုင်ဆိုင်မှုများ၊ ဒေသတွင်း မတည်ငြိမ်မှုများနှင့် အသစ် ပေါ်ပေါက်လာသော လုံခြုံရေးဆိုင်ရာ စိန်ခေါ်မှုများကို ရင်ဆိုင် ကျော်လွှားနေရချိန်တွင် ထိုင်းနှင့် ဗီယက်နမ်ကြား မဟာဗျူဟာမြောက် မိတ်ဖက်ဆက်ဆံရေး၏ အရေးပါမှု ပိုမိုမြင့်တက် လာနေခြင်းကိုပါ ထင်ဟပ် ပေါ်လွင်စေသည့် မှတ်တိုင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။

အရှေ့တောင်အာရှတွင် ဗီယက်နမ်နှင့် ထိုင်းနိုင်ငံကြား ဆက်ဆံရေးလောက် သိသိသာသာ ပြောင်းလဲတိုးတက် ခဲ့သည့် ဆက်ဆံရေးမျိုး မရှိသလောက် ရှားပါးလှသည်။

တစ်ချိန်က စစ်အေးတိုက်ပွဲ တင်းမာမှုများနှင့် ပထဝီနိုင်ငံရေးအရ ဗီယက်နမ်နှင့် ထိုင်းတို့သည် ပြိုင်ဘက်များ ဖြစ်ခဲ့သော်လည်း ယခုအခါတွင် နှစ်နိုင်ငံ ဆက်ဆံရေးကို တဖြည်းဖြည်း ပြုပြင်ပြောင်းလဲလာခဲ့ပြီး အာဆီယံ အတွင်း အရှိန်အဟုန် အကောင်းဆုံး မိတ်ဖက်ဆက်ဆံရေးကို ထူထောင်နိုင်ခဲ့သည်။

၁၉၈၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ၏ နောက်ပိုင်း ကာလတွင် ထိုင်းဝန်ကြီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ချာတီချိုင်း ချွန်ဟာဗန် (Chatichai Choonhavan) က အင်ဒိုချိုင်းနားဒေသကို စစ်တလင်းအဖြစ်မှ ဈေးကွက်အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲရန် ဆိုသည့် မျှော်မှန်းချက်ကို ဖော်ဆောင်ခဲ့သည်။

ထိုင်း-ဗီယက်နမ် သံတမန်ဆက်ဆံရေး နှစ် ၅၀ ပြည့် အထိမ်းအမှတ်ကို တွေ့ရစဉ်

ထိုမျှော်မှန်းချက်သည် ထိုင်းနိုင်ငံ အနေဖြင့် ဗီယက်နမ် အပါအဝင် အိမ်နီးချင်း နိုင်ငံများနှင့် ထိပ်တိုက် တွေ့ဆုံမှု များမှ ပြန်လည်သင့်မြတ်ရေးနှင့် ထိတွေ့ဆက်ဆံရေး လမ်းကြောင်းဆီသို့ ကူးပြောင်းမှုကို ပြသလိုက်သည့် ကြီးမားသော အလှည့်အပြောင်းတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။

၁၉၇၆ ခုနှစ်၊ သြဂုတ်လ ၆ ရက်နေ့တွင် သံတမန်ဆက်ဆံရေး စတင် ထူထောင်ခဲ့ပြီးကတည်းက ဗီယက်နမ်နှင့် ထိုင်းနိုင်ငံတို့သည်  မဟာဗျူဟာမြောက် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုဆီသို့ တဖြည်းဖြည်းချင်း တိုးတက်လာခဲ့ပြီး၊ ၂၀၂၅ ခုနှစ်တွင်မူ ဆက်ဆံရေးကို ပြည့်စုံကျယ်ပြန့်သည့် မဟာဗျူဟာမြောက် မိတ်ဖက်ဆက်ဆံရေးအဆင့်သို့ မြှင့်တင် နိုင်ခဲ့သည်။

ယခုကဲ့သို့ နှစ်နိုင်ငံဆက်ဆံရေးကို အဆင့်မြှင့်တင်လိုက်ခြင်းသည် အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်းတွင်းပိုင်းဒေသ၏ အရေးအပါဆုံး စီးပွားရေး အင်အားကြီး နှစ်နိုင်ငံအကြား မဟာဗျူဟာမြောက် အကျိုးစီးပွားချင်း တူညီမှု၊ နိုင်ငံရေး အရ ယုံကြည်မှု ပိုမိုနက်ရှိုင်းလာမှုနှင့် စီးပွားရေးအရ အပြန်အလှန် ပိုမိုမှီခိုလာရမှုတို့ကို ထင်ဟပ်စေသည်။

လက်ရှိတွင် နှစ်နိုင်ငံလုံးသည် အရှိန်အဟုန် ပြင်းထန်လာသော ပထဝီနိုင်ငံရေး ပြိုင်ဆိုင်မှုများနှင့် ဒေသတွင်း သဘောထား ကွဲလွဲမှုများကြားတွင် တစ်နိုင်ငံနှင့်တစ်နိုင်ငံ မရှိမဖြစ် လိုအပ်သည့် ဒေသတွင်း မိတ်ဖက်နိုင်ငံ များအဖြစ် ရှုမြင်လာကြပြီ ဖြစ်သည်။

ထိုင်းနှင့် ကမ္ဘောဒီးယားကြား နယ်စပ်တင်းမာမှုများ၊ အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်းတွင်းပိုင်း ဒေသတစ်လွှား၌ လှုပ်ရှား နေသည့် ဆိုက်ဘာရာဇဝတ်မှု ကွန်ရက်များနှင့် ရေကြောင်း လုံခြုံရေးဆိုင်ရာ စိုးရိမ်ပူပန်မှုများ ပိုမိုမြင့်တက်လာ ခြင်း အပါအဝင် မကြာသေးမီက ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် စိန်ခေါ်မှုများသည် ဒေသတွင်း ပိုမိုခိုင်မာသော ပူးပေါင်းညှိနှိုင်း မှုနှင့် နိုင်ငံရေးအရ ယုံကြည်မှု တည်ဆောက်ရန် လိုအပ်ကြောင်းကို မီးမောင်းထိုးပြသနေသည်။

ဗီယက်နမ်နှင့် ထိုင်း နိုင်ငံများအတွက် နှစ်နိုင်ငံ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုကို အားကောင်းအောင် လုပ်ဆောင်ခြင်း သည် သံတမန်ရေးရာ ရွေးချယ်စရာ လမ်းကြောင်းတစ်ခု သက်သက် မဟုတ်တော့ဘဲ လက်တွေ့ကျသည့် မဟာဗျူဟာမြောက် မဖြစ်မနေ လိုအပ်ချက်တစ်ခု ဖြစ်လာနေပြီ ဖြစ်သည်။

နိုင်ငံရေးအရ ယုံကြည်မှုသည် နှစ်နိုင်ငံဆက်ဆံရေး၏ အခြေခံအုတ်မြစ်အဖြစ် ဆက်လက် ရှိနေသည်။

ထိုင်း-ဗီယက်နမ် ကုန်သွယ်ရေး သဘောတူညီခဲ့ကြစဉ်

နှစ်နိုင်ငံကြား ဆယ်စုနှစ်တစ်ခုကြာ အဆက်ပြတ်ခဲ့သည့်  ပူးတွဲအစိုးရအဖွဲ့ အစည်းအဝေးကို  ၂၀၂၅ ခုနှစ်တွင် ပြန်လည် စတင်နိုင်ခဲ့ခြင်းက ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုကို အဆင့်သစ်တစ်ခုသို့ မြှင့်တင်ရန် နှစ်ဖက်စလုံး၏ ပြတ်သားသော သန္နိဋ္ဌာန်ကို ပြသလိုက်ခြင်း ဖြစ်သည်။
စီးပွားရေးအရကြည့်လျှင် ဗီယက်နမ်နှင့် ထိုင်းနိုင်ငံတို့သည် အလွန်နက်ရှိုင်းစွာ ဆက်နွှယ်နေကြပြီ ဖြစ်သည်။

၂၀၂၅ ခုနှစ်တွင် နှစ်နိုင်ငံကုန်သွယ်မှု ပမာဏသည် ဒေါ်လာ ၂၂ ဘီလျံကျော်အထိ ရှိခဲ့သဖြင့် ထိုင်းနိုင်ငံသည် အာဆီယံအတွင်း ဗီယက်နမ်၏ အကြီးမားဆုံး ကုန်သွယ်ဖက်နိုင်ငံ ဖြစ်လာခဲ့သည်။

ဗီယက်နမ်နိုင်ငံအတွင်း ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများ၊ အထူးသဖြင့် စွမ်းအင်၊ လက်လီအရောင်း၊ ထောက်ပံ့ ပို့ဆောင်ရေး၊ စက်မှုဇုန်များနှင့် အစားအစာ ထုတ်လုပ်ရေး ကဏ္ဍတို့တွင် အရှိန်အဟုန်ဖြင့် တိုးတက်လာခဲ့သည်။

ဗီယက်နမ်သည် အရှေ့တောင်အာရှ၌ ဆွဲဆောင်မှုအရှိဆုံး ကုန်ထုတ်လုပ်မှုနှင့် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုဆိုင်ရာ ပန်းတိုင် တစ်ခုအဖြစ် ဆက်လက် ပေါ်ထွက်နေဆဲ ဖြစ်သည်။

ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၏ စက်မှုကဏ္ဍ ခေတ်မီဆန်းသစ်ရေး၊ ဒစ်ဂျစ်တယ်ကဏ္ဍ ကူးပြောင်းရေး ရည်မှန်းချက်များသည် ထိုင်းနိုင်ငံ၏ အမျိုးသားမဟာဗျူဟာ (၂၀၁၈-၂၀၃၇) နှင့် Thailand 4.0 အစီအစဉ်အောက်တွင် စီးပွားရေး ယှဉ်ပြိုင် နိုင်စွမ်းကို ပြန်လည်မြှင့်တင်ရန် ကြိုးပမ်းချက်များနှင့် တစ်ထပ်တည်း ကျနေသည်။

ပြန်ပြည့်မြဲစွမ်းအင်၊ ဒစ်ဂျစ်တယ် စီးပွားရေးဆိုင်ရာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု၊ လျှပ်စစ်ကား (EV) များ၊ ထောက်ပံ့ ပို့ဆောင်ရေး ကွန်ရက် ချိတ်ဆက်မှုများနှင့် ထောက်ပံ့ရေးကွင်းဆက် ကြံ့ခိုင်မှုတို့သည် အနာဂတ် နှစ်နိုင်ငံ ပူးပေါင်း ဆောင်ရွက်မှု၏ အဓိကမဏ္ဍိုင်များ ဖြစ်လာဖွယ်ရှိသည်။

ထိုင်းဝန်ကြီးချုပ် အနူတင်နဲ့ ဗီယက်နမ်သမ္မတ တိုလမ်ကို တွေ့ရစဉ်

တိုက်ရိုက် လေကြောင်းပျံသန်းမှု အရေအတွက် တိုးလာခြင်း၊ ကမ္ဘာလှည့် ခရီးသွားဝင်ရောက်မှု ကျယ်ပြန့်လာခြင်း နှင့် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး ချိတ်ဆက်မှုများ ပိုမို ကောင်းမွန်လာခြင်းတို့က လူမှုအဖွဲ့အစည်းနှစ်ခုကို ပိုမိုနီးကပ် လာစေသည်။

အရေးကြီးသော အချက်မှာ ထိုင်းနှင့် ဗီယက်နမ်တို့သည် အာဆီယံ၏ ဗဟိုချက်ကျမှု (Asean centrality) ကို ထောက်ခံကြပြီး ဒေသတွင်း တည်ငြိမ်မှုကို ထိန်းသိမ်းရန် ကြိုးပမ်းကြသည်။

အရှေ့တောင်အာရှရှိ အလတ်စား အင်အားကြီး နိုင်ငံများဖြစ်သည့် ထိုင်းနှင့် ဗီယက်နမ်တို့ကြား ပိုမိုနီးကပ်စွာ ပူးပေါင်းညှိနှိုင်းခြင်းက နှစ်နိုင်ငံ အကျိုးစီးပွားအတွက် သာမက အာဆီယံတစ်ခုလုံး၏ စုပေါင်းကြံ့ခိုင်မှုကိုလည်း အားကောင်းစေကြောင်း အသိအမှတ်ပြုထားကြသည်။

ဗီယက်နမ်က ၂၀၂၇ ခုနှစ်တွင် Apec ထိပ်သီး အစည်းအဝေးကို အိမ်ရှင်အဖြစ် လက်ခံကျင်းပရန် ပြင်ဆင်နေပြီး၊ ထိုင်းနိုင်ငံက ၂၀၂၈ ခုနှစ်တွင် အာဆီယံအလှည့်ကျဥက္ကဋ္ဌ တာဝန်ကို လွှဲပြောင်းရယူမည် ဖြစ်သဖြင့် ယခုကဲ့သို့ ပူးပေါင်းညှိနှိုင်းမှုသည် ပို၍ပင် အဓိပ္ပာယ်ရှိလာမည် ဖြစ်သည်။

ထို့ကြောင့် သံတမန်ဆက်ဆံရေး နှစ် ၅၀ ပြည့် အထိမ်းအမှတ် အချိန်အခါသည် အောင်ပွဲခံရုံ သက်သက် အတွက် သာ မဟုတ်ဘဲ မဟာဗျူဟာမြောက် ပြန်လည် သုံးသပ်ရန်အတွက်ပါ အခွင့်အလမ်းကောင်းတစ်ရပ် ဖြစ်စေသည်။

အရှေ့တောင်အာရှဒေသအနေဖြင့် တည်ငြိမ်မှုပျက်ယွင်းလာသည့် ပထဝီနိုင်ငံရေး အခင်းအကျင်းကို ရင်ဆိုင် ကျော်လွှား နေရချိန်တွင် ဗီယက်နမ်-ထိုင်း ဆက်ဆံရေး ပိုမိုအားကောင်းလာခြင်းသည် နှစ်နိုင်ငံအတွက်သာ အကျိုးရှိစေမည် မဟုတ်ဘဲ၊ လာမည့် ဆယ်စုနှစ်များအတွင်း ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော ဒေသကြီးတစ်ခုလုံးအတွက် အရေးပါသည့် တည်ငြိမ်မှုထိန်းသိမ်းရေး အင်အားစု တစ်ရပ်အဖြစ်လည်း အထောက်အကူ ပြုနိုင်မည် ဖြစ်သည်။

Source: ဘန်ကောက်ပို့စ်