CNI Article

၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၂

လစ်ဗျား အာဏာရှင်ဟောင်း မူအာမာ ကဒါဖီ (Muammar Gaddafi) ၏ သားဖြစ်သူ ဆာအိဖ် အယ်လ်အစ္စလာမ် ကဒါဖီ (Saif al-Islam Gaddafi) သည် ဖေဖော်ဝါရီ ၃ ရက်က ဇင်တန် (Zintan) မြို့ရှိ ၎င်း၏ နေအိမ်ခြံဝင်း အတွင်းတွင် သေနတ်ဖြင့် ၁၉ ချက် ပစ်ခတ်ခံရကာ သေဆုံးခဲ့သည်။

ဆာအိဖ်သည် ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် ဖမ်းဆီးခံရပြီးကတည်းက လစ်ဗျား အနောက်တောင်ဘက်ရှိ တောင်ပေါ်မြို့ ဖြစ်သည့် ဇင်တန်၌ နေထိုင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။

မျက်နှာဖုံးစွပ် အမျိုးသားလေးဦးက လုံခြုံရေးကင်မရာများကို ကြိုတင်ဖျက်ဆီးခဲ့ပြီးနောက် ဆာအိဖ်၏ ခြံဝင်း အတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။

ပစ်ခတ်မှု မဖြစ်ပွားမီ မိနစ် ၉၀ ခန့်အလိုတွင် ဆာအိဖ်၏ လုံခြုံရေး အစောင့်တပ်ဖွဲ့ဝင်များသည် ထိုခြံဝင်းအတွင်း မှ ထွက်ခွာသွားခဲ့ကြသည်။

ထိုလုံခြုံရေးအစောင့်များ ခြံဝင်းအတွင်းမှ မည်သည့် အကြောင်းကြောင့် ထွက်သွားခဲ့ကြသည်ကို ရှင်းလင်းစွာ မသိရပေ။

ပစ်ခတ်မှု ပြီးဆုံးသွားချိန်တွင်လည်း မျက်နှာဖုံးစွပ် သေနတ်သမားများသည် အလျင်စလို ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင် သွားခြင်းမရှိဘဲ တည်ငြိမ် အေးဆေးစွာဖြင့် ထွက်ခွာသွားခဲ့ကြသည်။

ထိုမျက်နှာဖုံးစွပ် သေနတ်သမားများကို လိုက်လံဖမ်းဆီးသူ မရှိသလို မည်သည့်အဖွဲ့ကမျှ ၎င်းတို့လက်ချက် ဖြစ်ကြောင်း ဝန်ခံခြင်း မရှိပေ။

ထို့နောက် သေနတ်သမားများသည် လူမသိသူမသိ တိတ်တဆိတ် ပျောက်ကွယ်သွားခဲ့ကြသည်။

လစ်ဗျားနိုင်ငံတွင် ထိုကဲ့သို့ တိတ်ဆိတ်မှုမျိုးသည် လူသတ်သမားများအနေဖြင့် လိုက်လံဖမ်းဆီးခံရမည့်အရေး သို့မဟုတ် စုံစမ်းစစ်ဆေးခံရမည့်အရေးကို ကြောက်ရွံ့စရာမလိုသည့် အခြေအနေမျိုးကို ပြသရာရောက်နေသည်။

ဆာအိဖ်သည် လစ်ဗျားနိုင်ငံကို နှစ်ပေါင်း ၄၀ ကျော်ကြာ အုပ်ချုပ်ခဲ့ပြီး ၂၀၁၁ ခုနှစ် လူထုအုံကြွမှုတွင် ရာထူးမှ ဖယ်ရှားခံရကာ အသတ်ခံခဲ့ရသည့် အာဏာရှင် ကဒါဖီ၏ ဒုတိယမြောက်သားဖြစ်သည်။

လစ်ဗျားနိုင်ငံသည် ၂၀၁၄ ခုနှစ်မှစပြီး ပြိုင်ဘက်အင်အားစု နှစ်ခုအကြား ကွဲပြားနေခဲ့သည်။

နိုင်ငံအနောက်ဘက်တွင်မူ ထရီပိုလီ (Tripoli) မြို့တော်အခြေစိုက် အစိုးရအဆက်ဆက်ရှိခဲ့ပြီး ယခုနောက်ဆုံး ဝန်ကြီးချုပ် အဗ်ဒူ ဟာမစ် ဒီဘီဘာ (Abdul Hamid Dbeibah) ဦးဆောင်သည့် အစိုးရသည် ကုလသမဂ္ဂ၏ အသိအမှတ်ပြုမှုဖြင့် အာဏာကို ရယူထားသည်။

နိုင်ငံအရှေ့ဘက်တွင်မူ စစ်ခေါင်းဆောင် ခါလီဖာ ဟက်ဖ်တာ (Khalifa Haftar) က ယူအေအီး၊ ရုရှားနှင့် အီဂျစ် နိုင်ငံတို့၏ ကျောထောက်နောက်ခံဖြင့် စစ်အင်အားသုံးကာ နယ်မြေများကို ထိန်းချုပ်ထားသည်။

လစ်ဗျား အာဏာရှင်ဟောင်း မူအာမာ ကဒါဖီကို တွေ့ရစဉ် 

တစ်ချိန်တည်းမှာပင် ဘင်ဂါဇီ (Benghazi) မြို့ရှိ ဟစ်ဖ်တာ၏ အမည်ခံအစိုးရက လက်တွေ့တွင် စစ်အုပ်ချုပ်ရေး ဖြစ်နေသည့် အခြေအနေကို အရပ်ဘက် အုပ်ချုပ်ရေးပုံစံအဖြစ် ဖုံးကွယ်ပေးထားသည်။

ဆာအိဖ်ကို လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်မှု၏ လုပ်ဆောင်ပုံ အဆင့်ဆင့်က ဖြစ်ရပ်မှန်ကို ဖော်ပြနေသည်။

ထိုဖြစ်ရပ်သည် ပြီးစလွယ် ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် အကြမ်းဖက်မှုမျိုး မဟုတ်ပါ။

ဆာအိဖ်၏ လှုပ်ရှားမှုများ၊ ၎င်း၏ လုံခြုံရေး အစီအမံများနှင့် အတွင်းစည်းများကို နားလည်ထားသူများက အချိန်တို အတွင်း တိကျစွာ အကောင်အထည်ဖော်ခဲ့သော စစ်ဆင်ရေးတစ်ခုဟု သတ်မှတ်နိုင်သည်။

ဆာအိဖ်နှင့် နီးစပ်သူများကမူ ထိုလုပ်ကြံ သတ်ဖြတ်မှုတွင် အတွင်းလူ ပါဝင်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။

ဆာအိဖ်ထံသို့ ရောက်ရှိနိုင်ရန် လက်နက်ရှိရုံဖြင့် မလုံလောက်ပေ။ ၎င်း၏ နေ့စဉ် လုပ်ဆောင်ချက်များ၊ လုံခြုံရေး အစောင့်များနှင့် ၎င်း၏ အသက်အန္တရာယ်ကို ကာကွယ်ပေးထားသည့် စီမံချက်များကိုပါ သိရှိနားလည်နိုင်ရန် လိုအပ်သည်။

နှစ်ပေါင်းများစွာအတွင်း ဆာအိဖ်သည် ဒေသတွင်း အင်အားစုများနှင့် နားလည်မှုယူခြင်း၊ တစ်ခါတစ်ရံတွင် ရုရှားနှင့် ဆက်နွှယ်သည့် လုံခြုံရေး အကူအညီများဖြင့် နည်းမျိုးစုံသုံးပြီး ဖုံးကွယ်နေထိုင်ခဲ့သည်။

သို့သော် တိုက်ခိုက်မှု ဖြစ်ပွားသည့် ညတွင်မူ ထိုအကာအကွယ် အားလုံးကို ရုပ်သိမ်းထားခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။

ထို့ကြောင့် ဆာအစ်ဖ်ကို လုပ်ကြံသည့် စစ်ဆင်ရေးကို စီစဉ်သူသည် ထိုအကာအကွယ်များ ရုပ်သိမ်းသွားမည်ကို ကြိုတင်သိရှိနေသူဖြစ်သည်။

လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်မှုသည် အသံတိတ် ပြီးဆုံးသွားသော်လည်း လုပ်ဆောင်ပုံ နည်းစနစ်နှင့် လုပ်နိုင်စွမ်းတို့ကို သုံးသပ်ရမည်ဆိုပါက ကျူးလွန်သူသည် မည်သူဖြစ်နိုင်သည်၊ မည်သည့် အတွက်ကြောင့် လုပ်ကြံခဲ့သည်ဆိုသည့် အချက်များကို ယခုဆောင်းပါးကို ဖတ်ရှုပြီးပါက စာဖတ်သူကိုယ်တိုင် သိရှိ နားလည်လာလိမ့်မည်ဖြစ်သည်။

ပြီးခဲ့သည့်နှစ်က ထရီပိုလီမြို့တော်၏ အကြီးဆုံး လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့ဖြစ်သော SSA ၏ တပ်မှူး အဗ်ဒယ်လ်ဂါနီ အယ်လ် ကစ်ကလီ (Abdelghani al-Kikli) သည် ပြိုင်ဘက် တပ်ဖွဲ့တစ်ဖွဲ့၏ လုပ်ကြံခြင်း ခံရခဲ့ချိန်က နောက် ဆက်တွဲ အခြေအနေသည် ချက်ချင်းဆိုသလို ပရမ်းပတာ ဖြစ်သွားခဲ့သည်။

လက်နက်ကိုင် တိုက်ပွဲများကြောင့် မြို့တော်၏ နေရာ အတော်များများ ပိတ်ဆို့သွားခဲ့ရပြီး ထိုဖြစ်ရပ်သည် လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်း အချင်းချင်း ရန်လိုမှုကြောင့်ဖြစ်ကာ မည်သူ့ လက်ချက်ဖြစ်ကြောင်း ချက်ချင်း သိသာထင်ရှားခဲ့သည်။

ဆာအိဖ်ကို လုပ်ကြံခဲ့သည့် စစ်ဆင်ရေးသည် ကစ်ကလီကို လုပ်ကြံသည့် ဖြစ်ရပ်နှင့် လုံးဝတူညီခြင်း မရှိပေ။

ဆာအိဖ်၏ ဖြစ်စဉ်တွင် တိကျသေချာမှုနှင့် လုပ်ကြံမှုအပေါ် အသံတိတ်နေမှုက အခြား အင်အားစုတစ်ခုကို ညွှန်ပြနေသည်။

ဟက်ဖ်တာ၏ ဩဇာစက်ဝိုင်းအတွင်းရှိ ဝေဖန်သူများ ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုး ဖြစ်စေသူများနှင့် အနှောင့်အယှက် ဖြစ်စေ သော ပုဂ္ဂိုလ်များသည် အမြဲတစေ အသံတိတ် ဖယ်ရှားခြင်း ခံခဲ့ရဖူးပါသည်။

ဟက်ဖ်တာ၏ တပ်ဖွဲ့အတွင်းမှ အဆင့်မြင့်အရာရှိ တစ်ဦးဖြစ်ပြီး နိုင်ငံတကာရာဇဝတ်တရားရုံး (ICC) က ဖမ်းဆီး ရန် အလိုရှိနေသည့် မာမွတ် အယ်လ်ဝါဖာလီ (Mahmoud al-Werfalli) သည် ၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် ဘင်ဂါဇီမြို့၌ နေ့လည်ခင်းမှာပဲ သေနတ်ဖြင့် ပစ်သတ်ခံခဲ့ရသည်။

စစ်ခေါင်းဆောင် ခါလီဖာ ဟက်ဖ်တာကို တွေ့ရစဉ်

ထိုဖြစ်စဉ် အပြီးတွင်လည်း မည်သည့် စုံစမ်းစစ်ဆေးမှုမှ ပေါ်ပေါက်မလာခဲ့သလို အခြားသူများသည်လည်း အလားတူ ပုံစံမျိုးဖြင့် အသံတိတ် အရှင်းခံခဲ့ရသည်။

ထိုကဲ့သို့ စစ်ဆင်ရေးများသည် နယ်မြေတစ်ခုလုံးကို အပြည့်အဝ ထိန်းချုပ်ထားနိုင်ရန် မလိုအပ်ပေ။

လုပ်ကြံသူများသည် လျှို့ဝှက်ကွန်ရက်များ၊ ခြိမ်းခြောက်မှုများနှင့် ပြစ်ဒဏ်မှ ကင်းလွတ်ခွင့် ရရှိမည်ဆိုသည့် မျှော်လင့်ချက်တို့ အပေါ်တွင်သာ အမှီပြု လုပ်ဆောင်ကြခြင်း ဖြစ်သည်။

ထိုအချက်များထဲက တစ်ခုမှ ခိုင်မာသော သက်သေ အထောက်အထား မဟုတ်ပေ။ လစ်ဗျားနိုင်ငံတွင် ခိုင်မာသော သက်သေ အထောက်အထားကို ရရှိရန် ခက်ခဲသည်။

ထပ်တလဲလဲ ဖြစ်ပေါ်နေသော ပုံစံများကိုသာ တွေ့နိုင်သော်လည်း ၎င်းတို့၏ နောက်ကွယ်တွင် ခိုင်မာသော အစီအစဉ်များ ရှိနေတတ်ပါသည်။

ကဒါဖီ တည်ဆောက်ခဲ့သည့် နိုင်ငံရေးစနစ်သည် ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် ပျောက်ကွယ်သွားခဲ့ခြင်း မဟုတ်ပေ။

ကဒါဖီ၏စနစ်ကို အစိတ်အပိုင်းများအဖြစ် ဖြတ်၊ ညှပ်၊ ကပ် ပြုလုပ်ကာ ပုံစံသစ်ဖြင့် ပြန်လည်အသုံးပြုခဲ့ခြင်းသာ ဖြစ်သည်။

ဟက်ဖ်တာသည် ထိုစနစ်၏ အကြွင်းအကျန်များဖြစ်သော မျိုးနွယ်စု အချင်းချင်း အထောက်အပံ့ပေးသည့် ကွန်ရက်များ၊ လုံခြုံရေးဆိုင်ရာ အဆင့်ဆင့်အုပ်ချုပ်မှု ယန္တရားများနှင့် လက်နက်ကိုင် တပ်ဖွဲ့များကို အခြေခံသည့် စီးပွားရေးစနစ်များအား ဆက်ခံကျင့်သုံးခဲ့ပြီး မိသားစု ကောင်းစားရေးကို ဦးစားပေးခဲ့သည်။

ထိုစနစ်ကို ဟက်ဖ်တာ၏ သားဖြစ်သူ ဆတ်ဒမ် ဟက်ဖ်တာ (Saddam Haftar)  ကွပ်ကဲသည့် Tariq bin Ziyad တပ်မဟာကဲ့သို့ အထူးကိုယ်ရံတော် တပ်ဖွဲ့ဖြင့် အခိုင်အမာ အကာအကွယ် ပေးထားသည်။

ဆတ်ဒမ်သည် ၎င်းဘာသာ တစ်ဖက်သတ် အမည်ပေးထားသော လစ်ဗျားအမျိုးသားတပ်မတော် (LNA) ၏ ဒုတိယစစ်သေနာပတိချုပ်အဖြစ် ခန့်အပ်ခံထားရသူဖြစ်ပြီး ဖခင်ဖြစ်သူ ဟက်ဖ်တာ၏ နေရာကို ဆက်ခံရန် အလားအလာ အရှိဆုံးသူ ဖြစ်သည်။

ကဒါဖီ၏ သစ္စာခံဟောင်းများကို ထိုစနစ်သစ်အတွင်းမှ ဖယ်ထုတ်ထားခြင်း မရှိသော်လည်း ၎င်းတို့ကို မည်သည့် အခါမှ အပြည့်အဝ ယုံကြည်ခဲ့ခြင်း မရှိပေ။

ကဒါဖီလိုလားသော နိုင်ငံရေးသမားများနှင့် စစ်ဗိုလ်ချုပ်များကို ၂၀၁၄ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းတွင် ဟက်ဖ်တာ၏ လက်အောက်သို့ ပြန်လာရန် တိုက်တွန်းခဲ့ပြီး တင်းကြပ်သော စည်းကမ်းချက်များ အောက်တွင်သာ ပြန်လည် လက်ခံခဲ့သည်။

ဥပမာအားဖြင့် တစ်ချိန်က ဆာအိဖ်၏ ညီဖြစ်သူ ခါမစ် (Khamis) ၏ နာမည်ကျော် အမှတ်-၃၂ တပ်မဟာ (32nd Brigade) တွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ဖူးသည့် ဟက်ဆန် ဇာဒ်မာ (Hassan Zadma) ကဲ့သို့သော ပုဂ္ဂိုလ်များကို ၎င်းတို့၏ အသုံးဝင်မှုကြောင့်သာ သိမ်းသွင်းခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး မိတ်ဖက်များအဖြစ် ပူးပေါင်းခဲ့ခြင်း မဟုတ်ပေ။

ကဒါဖီ၏ သစ္စာခံများသည် ဟက်ဖ်တာ၏ ထိန်းချုပ်မှုကို ခြိမ်းခြောက်လာသည့် အခါမျိုးတွင်မူ ဘေးချိတ်ခံရခြင်း သို့မဟုတ် ၎င်းတို့၏ အဖွဲ့အစည်းများ ဖျက်သိမ်းခံရခြင်းတို့နှင့် ရင်ဆိုင်ရမည်ဖြစ်သည်။

ဆာအိဖ်မှာမူ ကဒါဖီ၏ အခြား သစ္စာခံဟောင်းများကဲ့သို့ ဟက်ဖ်တာ၏ အင်အားစုတွင် ပါဝင်ရန် ကမ်းလှမ်းခံရဖူး ခြင်း မရှိပေ။

ဆာအိဖ်သည် လက်ရှိစနစ်၏ ပြင်ပတွင်သာ ရှိနေခဲ့ပြီး အခြေအနေ တစ်ခုအရ သည်းခံစောင့်ကြည့်ခံနေရသူ သို့မဟုတ် ထိန်းချုပ်ခံထားရသူသာ ဖြစ်သည်။

သူသည် ၂၀၁၇ ခုနှစ်ကတည်းကပင် လုပ်ကြံသတ်ဖြတ် ခံရနိုင်သည့် ခြိမ်းခြောက်မှုအောက်တွင် နေထိုင်ခဲ့ရခြင်း ဖြစ်သည်။

စစ်ခေါင်းဆောင် ခါလီဖာ ဟက်ဖ်တာကို တွေ့ရစဉ်

ဆာအိဖ်သည် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးကို ကိုယ်စားပြုသူ မဟုတ်ပေ။ သူသည် လက်ရှိ အာဏာရှင်များ၏ နေရာကို အစားထိုးမည့် အာဏာရှင်လောင်း တစ်ဦးအဖြစ် ကိုယ်စားပြုနေခြင်း ဖြစ်သည်။

ဟက်ဖ်တာအတွက် ဆာအိဖ်၏ အန္တရာယ်မှာ ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ပုံဆိုင်ရာ အန္တရာယ်မျိုး ဖြစ်သည်။

ဟက်ဖ်တာသည် မဟာမိတ်အုပ်စုကို စုစည်းထားခြင်းမှာ အတွေးအခေါ် ဝါဒကြောင့် မဟုတ်ဘဲ အကျိုးခံစားခွင့် များ ခွဲဝေပေးမှုကြောင့်သာ ဖြစ်သည်။ 

ထိုအကျိုးခံစားခွင့်များကို ခွဲဝေရာတွင်လည်း ညီမျှမှု မရှိပေ။ အချို့သော မျိုးနွယ်စုများနှင့် လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့ များသည် အခြားသူများထက် ပိုမိုရရှိနေကြသည်။

အကယ်၍ ဟက်ဖ်တာ သေဆုံးသွားခဲ့လျှင် ရသင့်သလောက် မရခဲ့ကြောင်း ခံစားနေရသူများသည် အာဏာ ဆက်ခံမှု အပြောင်းအလဲ ကာလကို ၎င်းတို့၏ ရပိုင်ခွင့်များအတွက် ပြန်လည်ညှိနှိုင်းရန် အခွင့်အရေး တစ်ခုအဖြစ် မြင်ကြလိမ့်မည်။ သို့မဟုတ်ပါက ပိုကောင်းသည့် ကမ်းလှမ်းချက် ပေးသူထံသို့ ဘက်ပြောင်းသွားကြလိမ့်မည်။

ဟက်ဖ်တာ လက်ထက်တွင် ရသင့်သလောက် မရခဲ့သည့် လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များကို ဆွဲဆောင်နိုင်လောက်သည့် သမိုင်းကြောင်းနှင့် မျိုးရိုးအမည် အရှိန်အဝါရှိသော တစ်ဦးတည်းသော ပုဂ္ဂိုလ်မှာ ဆာအိဖ်ဖြစ်သည်။

သူသည် ဟက်ဖ်တာက ပုံစံသစ်ဖြင့် ပြန်လည် အသုံးပြုနေသည့် ဖခင်ဖြစ်သူ ကဒါဖီ၏ စနစ်ဟောင်းကို အမွေ ခံမည့်သူ ဖြစ်သည်။

ဆာအိဖ်သာ အာဏာရလာခဲ့လျှင် ထိုစနစ်ကို ဖျက်သိမ်းမည် မဟုတ်ပေ။ သူသည်လည်း ထိုအကျိုးခံစားခွင့် ခွဲဝေမှုနှင့် အာဏာရှင်ဆန်သော တုန့်ပြန်မှုများဖြင့်ပင် ဆက်လက် အုပ်ချုပ်သွားမည် ဖြစ်သည်။ 

ထို့ကြောင့် စနစ်က အတူတူပင်ဖြစ်ပြီး အုပ်ချုပ်သည့် မိသားစုသာ ကွဲပြားသွားမည်ဖြစ်သည်။

ထိုအချက်ကပင် ဆာအိဖ်ကို ဟက်ဖ်တာ၏ လက်ရှိစနစ်အတွင်း နေရာပေးရန် အလွန်ခက်ခဲစေခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

ဆာအိဖ်ကို လုပ်ကြံမှု မဖြစ်ပွားမီ ၄၈ နာရီအလိုတွင် ဟက်ဖ်တာ၏ သားဖြစ်သူ ဆတ်ဒမ် ဟက်ဖ်တာသည် ထရီပိုလီအခြေစိုက် ကုလသမဂ္ဂ အသိအမှတ်ပြု အစိုးရအဖွဲ့၏ ဝန်ကြီးချုပ်၏ တူဖြစ်သူနှင့် လစ်ဗျား အမျိုးသား လုံခြုံရေးယန္တရား၏ အကြီးအကဲဖြစ်သူ အီဘရာဟင် ဒီဘီဘာ (Ibrahim Dbeibah) နှင့် ပဲရစ်မြို့ရှိ Elysee နန်းတော်တွင် လျှို့ဝှက်တွေ့ဆုံခဲ့ကြသည်။

ထိုတွေ့ဆုံမှုနှင့်ပတ်သက်ပြီး တရားဝင် ထုတ်ပြန်ချက်မျှ မရှိခဲ့ပေ။ 

သို့သော် ပေါက်ကြားလာသော သတင်းများအရ ဆွေးနွေးမှုတွင် အစီအစဉ် တစ်ခုတည်းသာ ရှိသည်ဟု ဆိုကြသည်။

ထိုအစီအစဉ်မှာ လစ်ဗျားရှိ ပြိုင်ဘက် အစိုးရနှစ်ဖွဲ့ဖြစ်သည့် စစ်ခေါင်းဆောင် ဟက်ဖ်တာ အစိုးရနှင့် ကုလ အသိ အမှတ်ပြု ဝန်ကြီးချုပ် ဒီဘီဘာ၏ အစိုးရအဖွဲ့တို့ကြား နောက်ထပ်တစ်ကြိမ် ကြားဖြတ်ညီညွတ်ရေးအစိုးရတစ်ရပ် ကို ထပ်မံ ဖွဲ့စည်းနိုင်မည် ဟုတ်၊ မဟုတ်ဆိုသည့် အချက်ဖြစ်သည်။
ထိုအစိုးရအောက်တွင် ဟက်ဖ်တာ၏ တပ်ဖွဲ့ (LAAF) ကို နိုင်ငံတော်၏ လက်အောက်သို့ တရားဝင် သွတ်သွင်းမည် ဖြစ်ပြီး၊ ဝန်ကြီးဌာနများနှင့် အဖွဲ့အစည်းများကို ဟက်ဖ်တာ မိသားစုနှင့် ဒီဘီဘာ မိသားစုနှစ်ခုအကြား ခွဲဝေယူ ကြမည် ဖြစ်သည်။

ထို့ပြင် ရွေးကောက်ပွဲများကိုလည်း ဆယ်စုနှစ် တစ်ခုကျော်ကြာအောင် ထပ်မံရွှေ့ဆိုင်းသွားမည်ဖြစ်သည်။

လစ်ဗျားပြည်သူများသည် ၂၀၁၄ ခုနှစ်ကတည်းက မဲပေးခွင့် မရရှိခဲ့ကြပေ။

ကဒါဖီနဲ့ သားဖြစ်သူ ဆာအိဖ်ကို တွေ့ရစဉ်

ထို့ပြင် မအောင်မြင်ခဲ့သော အာဏာလွှဲပြောင်းရေး အစီအစဉ်များ၊ ဖောက်ဖျက်ခံခဲ့ရသော ရွေးကောက်ပွဲ ကတိ ကဝတ်များနှင့် လူဟောင်းများကိုသာ အာဏာတည်မြဲစေရန် ရည်ရွယ်သည့် ကြားဖြတ် အစီအစဉ်သစ်များကြောင့် လူထုကြား မကျေနပ်ချက်များသည် ပိုမိုကြီးမားလာခဲ့သည်။

ပဲရစ်တွင် ညှိနှိုင်းခဲ့သည့် ဟက်ဖ်တာနှင့် ဒီဘီဘာ မိသားစုနှစ်ခုအကြား အာဏာခွဲဝေမှုသည် လူထု၏ ဒေါသကို မီးတောင် ပေါက်ကွဲသကဲ့သို့ ဖြစ်စေလိမ့်မည်။

ထိုအခြေအနေမျိုးတွင် ဆာအိဖ် အနေဖြင့် ရွေးကောက်ပွဲတွင် မူဝါဒ လမ်းစဉ်များကို အထူးတလည် ချပြနေရန်ပင် မလိုဘဲ မဲစာရင်းတွင် ပါဝင်နေရုံဖြင့် ဟက်ဖ်တာနှင့် ဒီဘီဘာတို့ကို မုန်းတီးနေသည့် လူထု၏ မဲများကို သိမ်းကြုံး ရယူနိုင်မည်ဖြစ်သည်။

အကောင်အထည် ပေါ်လာခဲ့ခြင်း မရှိသည့် ၂၀၂၁ ခုနှစ် သမ္မတရွေးကောက်ပွဲတွင် ဆာအိဖ်သည် ဟက်ဖ်တာထက် လူထုထောက်ခံမှုနှုန်း သိသိသာသာ များပြားခဲ့သည်။

ဆာအိဖ်သည်လည်း အာဏာရှင်ကဲ့သို့ အုပ်ချုပ်လိမ့်မည်ဖြစ်သဖြင့် လစ်ဗျားပြည်သူများသည် အာဏာရှင်များကြား ရွေးချယ်ရမည်ဆိုပါက လက်ရှိ အာဏာရှင်များဖြစ်သည့် ဟက်ဖ်တာနှင့် ဒီဘီဘာတို့၏ စနစ်ကို ဆန့်ကျင်သည့် အာဏာရှင် (ဆာအိဖ်) ကိုသာ ရွေးချယ်မည်ဖြစ်သည်။

ဆာအိဖ်ကို ထိုအာဏာခွဲဝေမှု အစီအစဉ်သစ် အတွင်းသို့ ဆွဲသွင်းခဲ့မည်ဆိုပါက ဟက်ဖ်တာနှင့် ဒီဘီဘာတို့ နှစ်ဖက် စလုံးအတွက် မတည်မငြိမ် ဖြစ်စေမည်ဖြစ်ပြီး ဆာအိဖ်ကို ချန်လှပ်ထားခဲ့မည်ဆိုပါကလည်း ဆာအိဖ်သည် လက်ရှိ စနစ်ကို မကျေနပ်သည့် လစ်ဗျားပြည်သူတိုင်း၏ ဒေါသကို ဖော်ထုတ်မည့် ကိုယ်စားလှယ်တစ်ဦး ဖြစ်လာပေလိမ့် မည်။

ဆာအိဖ် အသတ်ခံရပြီး ၅ ရက်အကြာတွင် ဆာအိဖ်၏ မျိုးနွယ်စုဝင်များသည် ဆာအိဖ်ကို ဖခင်ဖြစ်သူ၏ သစ္စာခံ များ ကြာရှည်စွာ အခြေစိုက်ခဲ့သည့် ဘာနီ ဝါလစ် (Bani Walid) မြို့၌ သင်္ဂြိုဟ်ခဲ့ကြသည်။

ဆာအိဖ်၏ မျိုးနွယ်စုဝင်များက ဆာအိဖ်၏ဖခင် ကဒါဖီ မျိုးနွယ်စုများ အခြေစိုက်ရာ ဆာတီ (Sirte) မြို့တွင် သင်္ဂြိုဟ်ရန် ဆန္ဒရှိခဲ့သော်လည်း ဟက်ဖ်တာ၏ တပ်ဖွဲ့များက ခွင့်မပြုခဲ့ပေ။

ဆာအိဖ်အတွက် ဝမ်းနည်းခြင်း အထိမ်းအမှတ် ဧည့်ခံပွဲများကိုလည်း ပိတ်ပင်ခဲ့သလို၊ လူထု၏ ငိုကြွေးပူဆွေး မှုများကိုလည်း တားဆီးခဲ့သည်။

ဆာအိဖ်သည် အသက်ရှင်ချိန်ကတည်းက မည်သည့်နေရာတွင် နေထိုင်ရမည်။ မည်သူ့ကို တွေ့ဆုံရမည်။ မည်သည့် အချိန်တွင် စကားပြောရမည်ဆိုသည့် အသွားအလာ၊ အနေအထိုင်၊ အပြောအဆိုတို့ ထိန်းချုပ်ခံရပြီး ၁၀ နှစ်ကြာ ဖြတ်သန်းခဲ့ရသူဖြစ်သည်။

ယခုအခါတွင်လည်း သူ မည်သည့် နေရာတွင် သေဆုံးရမည်ကို လုပ်ကြံသူများက ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြပြီး ၎င်း၏ ရုပ် အလောင်းကို မည်သည့်နေရာ၌ မြှုပ်နှံရမည်ကို နိုင်ငံရေးပြိုင်ဘက်များက ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည်။

ထိုလုပ်ကြံမှုတွင် မည်သူ့ကိုမျှ ဖမ်းဆီး အရေးယူခြင်း မရှိခဲ့သလို နောက်လည်း ရှိလာမည်မဟုတ်ပေ။

လစ်ဗျားနိုင်ငံတွင် လုပ်ကြံမှုတစ်ခု ဖြစ်ပြီးတိုင်း အသံတိတ်နေခြင်းသည် အဖြေမရှိခြင်းကြောင့် မဟုတ်ပေ။ 

ထိုကဲ့သို့ အသံတိတ်နေမှုကပင် အဖြေတစ်ခုဖြစ်နေသည်။

Source: အယ်လ်ဂျာဇီးယား

CNI Sport Article

၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၁

နွေရာသီအပြောင်းအရွှေ့မှာ ယူနိုက်တက်အသင်းကနေ အငှားနဲ့ရောက်ရှိလာတဲ့ အင်္ဂလန်တောင်ပံကစားသမား ရက်ရှ်ဖို့ဒ်ဟာ ဘာစီလိုနာအသင်းမှာ ဆက်ရှိဖို့ ဆန္ဒရှိနေပါတယ်။ 

ရက်ရှ်ဖို့ဒ်ဟာ သူ့ရဲ့လုပ်ခလစာကို လျှော့ယူပြီး ဘာစီလိုနာအသင်းမှာ ဆက်နေချင်ပေမယ့် သူ့ရဲ့ဘာစီလိုနာ အသင်း အနာဂတ်ဟာ မတ်လမှာ ကျင်းပမယ့် အသင်းဥက္ကဋ္ဌ ရွေးကောက်ပွဲအပေါ် မူတည်နေပါတယ်။ 

ဘာစီလိုနာအသင်းဟာ သွင်းဂိုး ၁၀ နဲ့ ဂိုးဖန်တီးမှု ၁၀ ဂိုးနဲ့အထက် ပြုလုပ်ထားတဲ့ ရက်ရှ်ဖို့ဒ်ကို ရာသီကုန်ချိန်မှာ ပေါင် ၂၆ သန်းနဲ့ အပြီးသတ်ဝယ်ယူဖို့ ရွေးချယ်ခွင့် ရှိနေပါတယ်။ 

ဘာစီလိုနာအသင်းဟာ ရာသီကုန်ချိန်မှသာ ရက်ရှ်ဖို့ဒ်ရဲ့ အနာဂတ်ကို ဆုံးဖြတ်သွားမှာဖြစ်ပြီး ဒါက နောက်လာ မယ့် အသင်းဥက္ကဋ္ဌသစ် အပေါ်မှာ မူတည်နေတာပါ။ 

ရက်ရှ်ဖို့ဒ်ကို အငှားနဲ့ခေါ်ယူခဲ့တဲ့ လာပေါ်တာဟာ ဥက္ကဋ္ဌရွေးကောက်ပွဲမှာ ပြန်လည် ယှဉ်ပြိုင်ဖို့အတွက် လက်ရှိ အချိန်မှာ ဘာစီလိုနာအသင်း ဥက္ကဋ္ဌရာထူးကနေ နုတ်ထွက်ထားပါတယ်။ 

လာပေါ်တာဟာ ဘာစီလိုနာအသင်း ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ပြန်လည် ရွေးချယ်ခံရမယ်ဆိုရင် ရက်ရှ်ဖို့ဒ်ကို အပြီးသတ် ဝယ်ယူဖို့ ဆုံးဖြတ်နိုင်ပါတယ်။ လာပေါ်တာသာ အနိုင်မရခဲ့ရင်တော့ ရက်ရှ်ဖို့ဒ်ရဲ့ အနာဂတ်ဟာ စဉ်းစားစရာတွေ ရှိလာပါတယ်။ 

လာပေါ်တာဟာ ဘာစီလိုနာအသင်း ဥက္ကဋ္ဌရာထူးအတွက် ဗစ်တာဖောင့်၊ မာခ့်စီရီယာ၊ ဇာဗီရာ၊ ယိုအန်ကမ်ရူဘီတို့ နဲ့ ယှဉ်ပြိုင်ရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

ရက်ရှ်ဖို့ဒ်ဟာ ဘာစီလိုနာအသင်းက သူ့ကို အပြီးသတ် မခေါ်ယူခဲ့ရင် ယူနိုက်တက်အသင်းထံ ပြန်လာရမှာ ဖြစ်ပေမယ့် ယူနိုက်တက်အသင်းကတော့ သူမပါဝင်တော့တဲ့ အနာဂတ်ကို စီစဉ်မှုတွေ ပြုလုပ်နေတာပါ။ 

အဲ့ဒါကြောင့် ယူနိုက်တက်အသင်းဟာ ရက်ရှ်ဖို့ဒ်ကို ဘာစီလိုနာအသင်း အပြီးသတ် ဝယ်ယူနိုင်ဖို့ မျှော်လင့်နေတာ ဖြစ်ပါတယ်။ 

ရက်ရှ်ဖို့ဒ်နဲ့ လာပေါ်တာကို တွေ့ရစဉ်

ပြီးခဲ့တဲ့ရက်ပိုင်းက သတင်းတွေမှာ ယူနိုက်တက်အသင်း နည်းပြ မိုက်ကယ်ကာရစ်ဟာ ရက်ရှ်ဖို့ဒ်ကို အသင်းမှာ ပြန်လည် တွေ့ချင်နေတယ်လို့ ဖော်ပြထားတာပါ။ 

မိုက်ကယ်ကာရစ်ဟာ ယူနိုက်တက်အသင်းမှာ ရက်ရှ်ဖို့ဒ်နဲ့ အတူတွဲ အလုပ်လုပ် ဖူးတာကြောင့် သူ့ရဲ့အကြောင်းကို နားလည်တာ ဖြစ်ပါတယ်။ 

ဒါပေမယ့် မိုက်ကယ်ကာရစ်ရဲ့ စာချုပ်ဟာ ဒီရာသီကုန်အထိသာ ရှိတာကြောင့် ယူနိုက်တက်အသင်းဟာ နွေရာသီ အထိ ဝေးကွာနေတဲ့ အကြောင်းကို စဉ်းစားနေခြင်းမရှိတာပါ။

ရက်ရှ်ဖို့ဒ်ဟာ ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလကတည်းက ယူနိုက်တက်အသင်းအတွက် ပါဝင်ကစားရခြင်း မရှိတော့ဘဲ မနှစ်က ရာသီရဲ့ ဒုတိယရာသီဝက်မှာ အက်စတွန်ဗီလာအသင်းထံ အငှားချခံခဲ့ရပါတယ်။

ရက်ရှ်ဖို့ဒ်ဟာ နွေရာသီတုန်းက ယူနိုက်တက်အသင်းကြီး လူစာရင်းနဲ့ အဝေးမှာ သီးခြား လေ့ကျင့်ခဲ့ရပြီး သူ့ရဲ့ ကျောနံပါတ် ၁၀ ကို ကွန်ညာထံ လွှဲပြောင်းပေးခဲ့ရတာပါ။ 

ယူနိုက်တက်အသင်းမှာ ၂၃ နှစ်ကြာရှိခဲ့တဲ့ ရက်ရှ်ဖို့ဒ်က ဘာစီလိုနာအသင်းမှာ ရှိနေရတာကို သူနှစ်သက်တယ်လို့ ESPN နဲ့ ပြုလုပ်ခဲ့တဲ့ အင်တာဗျူးမှာ ပြောထားပါတယ်။ 

ရက်ရှ်ဖို့ဒ်ကိုတွေ့ရစဉ်

ယူနိုက်တက်အသင်းကတော့ ၂၀၂၈ ခုနှစ် ရာသီကုန်အထိ စာချုပ်ရှိနေတဲ့ ရက်ရှ်ဖို့ဒ်ကို ဘာစီလိုနာအသင်းက မဝယ်ယူရင်တောင် တခြားအသင်း တစ်သင်းက ဝယ်ယူလိမ့်မယ်လို့ ယုံကြည်နေပါတယ်။

ရက်ရှ်ဖို့ဒ်ဟာ လက်ရှိအချိန်မှာ သူလုပ်ရမယ့်အရာက ဘာစီလိုနာအသင်းအတွက် ခြေစွမ်းပြပြီး ဆုဖလားတွေ ရယူဖို့နဲ့ ၂၀၂၆ ကမ္ဘာ့ဖလားပြိုင်ပွဲမှာ အင်္ဂလန်အသင်းအတွက် ပါဝင်ခွင့်ရဖို့ ဖြစ်ပါတယ်။ 

ဒီနောက်ပိုင်းမှသာ ရက်ရှ်ဖို့ဒ်ဟာ အနာဂတ်နဲ့ပတ်သက်တဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ချမှတ်ရမှာဖြစ်ပြီး ဘာစီလိုနာအသင်းထံ အပြီးသတ် ပြောင်းရွှေ့ခွင့်ရမလား ဒါမှမဟုတ် ယူနိုက်တက်အသင်းထံ ပြန်လာပြီး တခြားအသင်းထံ ရောင်းချ ခံရမလားဆိုတာ မြင်တွေ့ရမှာဖြစ်ပါတယ်။ 

CNI International Article

၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၇

ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ၏ အာဆီယံအလှည့်ကျဥက္ကဋ္ဌ သက်တမ်းသည် အာဆီယံအဖွဲ့အတွက် စိတ်လှုပ်ရှားစရာ အကောင်း ဆုံး ကာလများထဲတွင် တစ်ခု အပါအဝင် ဖြစ်လာပေလိမ့်မည်။

ပင်လယ်ပြင် အခြေပြု နိုင်ငံဖြစ်သည့် ဖိလစ်ပိုင်သည် မပြတ်ဆုံးနိုင်သေးသည့် ပြဿနာများနှင့် စိန်ခေါ်မှုများစွာကို ရင်ဆိုင်နေရသည်။

မကြာသေးမီ သီတင်းပတ်များအတွင်း ပထဝီနိုင်ငံရေး အခြေအနေ အပြောင်းအလဲများသည် အရှိန်အဟုန်ဖြင့် မြန်ဆန်လာခဲ့၍ အာဆီယံဥက္ကဋ္ဌ နေရာကို ရယူမည့် ဖိလစ်ပိုင်အတွက် ကြီးမားသည့် နိုင်ငံရေးလှိုင်းလုံး  ရိုက်ခတ်မှု ဒဏ်ကို ခံနိုင်ရည်ရှိစေရန် သံတမန်ရေးရာ ကျွမ်းကျင်မှုများ လိုအပ်မည်ဖြစ်သည်။

ယခုနှစ် ဖိလစ်ပိုင်၏ အာဆီယံဥက္ကဋ္ဌ တာဝန်ယူမှုအတွက် သတ်မှတ်ထားသော ဆောင်ပုဒ်မှာလည်း လက်ရှိ ဖြစ်ပျက်နေသည့် အခြေအနေနှင့် ကိုက်ညီမှုရှိနေသည်။

ထိုဆောင်ပုဒ်မှာ "အတူတကွ ပေါင်းစည်းပြီး အနာဂတ်ခရီး သွားကြမည်" (Navigating the Future, Together) ဆိုသည့် ဆောင်ပုဒ်ဖြစ်သည်။

လက်ရှိတွင် အာဆီယံအဖွဲ့သည် အဖွဲ့ဝင် (၁၁) နိုင်ငံဖြင့် ပိုမိုတက်ကြွလှုပ်ရှားနေပြီး၊ ပါပူအာနယူးဂီနီနိုင်ငံ ကလည်း အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်ရန် စောင့်ဆိုင်းလျက်ရှိသည်။

စင်စစ်အားဖြင့် ပါပူအာနယူးဂီနီသည် ၁၉၈၆ ခုနှစ်ကတည်းက လေ့လာသူ နိုင်ငံအဆင့်အဖြစ် ရပ်တည်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

ထို့ကြောင့် ပါပူအာနယူးဂီနီနိုင်ငံသည် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ဝင်ခွင့်ရရန် စိတ်ရှည်လက်ရှည် စောင့်ဆိုင်းနေခဲ့ပြီး အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံသည် ပါပူအာနယူးဂီနီနိုင်ငံကို အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်ရေးအတွက် အင်တိုက်အားတိုက် ထောက်ခံခဲ့သည်။

အရှေ့တီမောနိုင်ငံသည် အာဆီယံအဖွဲ့ဝင် ဖြစ်လာခဲ့ပြီဖြစ်သဖြင့် ပါပူအာနယူးဂီနီနိုင်ငံကို အချိန်ဆွဲထားခြင်းသည် မမျှတရာ ရောက်လိမ့်မည်ဖြစ်သည်။

မလေးရှားထံမှ ဖိလစ်ပိုင်က အာဆီယံဥက္ကဋ္ဌ တာဝန်လွှဲပြောင်းလက်ခံနေစဉ်

ထို့ကြောင့် မကြာသေးမီက ဖိလစ်နိုင်ငံ၊ ဆီဘူး (Cebu) မြို့တွင် ပြုလုပ်ခဲ့သော အစည်းအဝေး၌ အာဆီယံဝန်ကြီး များက ပါပူအာနယူးဂီနီ၏ အဆင့်အတန်းကို အာဆီယံ၏ အထူးလေ့လာစောင့်ကြည့်သူ နိုင်ငံအဖြစ် မြှင့်တင်ရန် ဆွေးနွေးမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။

ထိုသို့ ဆောင်ရွက်ရန် အချိန်တန်ပြီဖြစ်ပြီး ပါပူအာနယူးဂီနီသည် အာရှ-ပစိဖိတ် စီးပွားရေး ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု (Apec) ၏ အဖွဲ့ဝင်လည်း ဖြစ်သည်။

ယခုအချိန်တွင် ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ထရီဇာ လာဇာရို (Theresa Lazaro) က တစ်ကြိမ်ပြီး တစ်ကြိမ် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် ဖိအားများကို ကိုင်တွယ် ဖြေရှင်းရန်အတွက် အာဆီယံအနေဖြင့် ပိုမိုခိုင်မာစွာ စုစည်းရမည်ဖြစ် ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။

သတိပြုရမည့်အချက်မှာ တစ်ချိန်က ဆွေးနွေးဖက် နိုင်ငံသစ်များကို လက်ခံရန် ပွင့်လင်းမှုရှိခဲ့သော အာဆီယံသည် ယခုအခါတွင် ဆွေးနွေးဖက်အသစ်များ လက်ခံခြင်းအပေါ် ကန့်သတ်ချက် ထုတ်ပြန်ထားသည်။

ပြီးခဲ့သည့်နှစ်က တူရကီနိုင်ငံသည် အာဆီယံ၏ အပြည့်အဝ ဆွေးနွေးဖက်နိုင်ငံ (full dialogue partner) ဖြစ်လာရန် မျှော်လင့်ခဲ့သော်လည်း အာဆီယံအဖွဲ့အတွင်း သဘောတူညီမှု မရရှိခဲ့သောကြောင့် ဖြစ်မလာခဲ့ပေ။

ဗြိတိန်သည် ၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် ဥရောပသမဂ္ဂမှ နုတ်ထွက်သည့် Brexit အပြီး အာဆီယံ၏ အပြည့်အဝ ဆွေးနွေးဖက် နိုင်ငံအဖြစ် ဝင်ခွင့်ရခဲ့သည့် နောက်ဆုံးနိုင်ငံဖြစ်သည်။

အခြားနိုင်ငံ အများအပြားကလည်း အပြည့်အဝ ဆွေးနွေးဖက်နိုင်ငံများ ဖြစ်လာရန် စိတ်ဝင်စားမှုကို ထုတ်ဖော် ပြသထား ကြသည်။

အာဆီယံအနေဖြင့် ခန့်မှန်းရခက်သော ကမ္ဘာ့အခြေအနေတွင် မိတ်ဖက် အဖွဲ့အစည်းများ တိုးချဲ့ခြင်းသည် အလွန်အရေးကြီးသည်ဟု ယုံကြည်ထားသည်။

သို့သော် အာဆီယံသည် အဖွဲ့ဝင် အရေအတွက် အပေါ်၌သာ အာရုံစိုက်နေခြင်း မဟုတ်ဘဲ မိတ်ဖက်ပြုမှုများသည် အာဆီယံ၏ ဗဟိုကျမှုနှင့် စံနှုန်းများနှင့် ကိုက်ညီမှုရှိစေရန် သေချာ လုပ်ဆောင်ရမည်ဖြစ်သည်။

ထိုသို့သော ဆက်ဆံရေးများသည် အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများနှင့် နိုင်ငံတကာတွင် ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် ချမ်းသာကြွယ်ဝရေးကို မြှင့်တင်ပေးနိုင်ရမည်ဖြစ်သည်။

လက်ရှိတွင် အလှည့်ကျဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်သည့် ဖိလစ်ပိုင်သည် အရှေ့တောင်အာရှ ချစ်ကြည်ရေးနှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက် ရေးစာချုပ်(TAC) ဆိုင်ရာ လမ်းညွှန်ချက်များ ပြင်ဆင်ရေးကို ကြီးကြပ်လုပ်ဆောင်နေသည်။

ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးကို တွေ့ရစဉ်

ဖိလစ်ပိုင် လက်ထက်တွင် အာဆီယံသည် TAC စာချုပ်ထဲ၌ ပါဝင်သည့်နိုင်ငံများ (HCPs) အနေဖြင့် မည်သို့ ထိတွေ့ ဆက်ဆံရမည်ဆိုသည့် လုပ်ထုံးလုပ်နည်းဆိုင်ရာ လမ်းညွှန်ချက်သစ်များကို ဖော်ဆောင်သွားမည် ဖြစ်သည်။

ယခုနှစ်တွင် TAC စာချုပ်သည် အနှစ် ၅၀ ပြည့်မြောက်ပြီ ဖြစ်သဖြင့် စာချုပ်၌ လက်မှတ် ရေးထိုးထားသည့် နိုင်ငံ အားလုံးအနေဖြင့် စာချုပ်ပါ တန်ဖိုးထားမှုများနှင့် မူဝါဒများကို လက်တွေ့ကျသော လုပ်ဆောင်ချက်များဖြင့် လိုက်နာ စောင့်ထိန်းကြစေရန် အာဆီယံက ဆန္ဒရှိနေသည်။

ထိုမူဝါဒသည် အာဆီယံ၏ ယခင်က ကျင့်သုံးခဲ့သော အဖွဲ့၏ လွှမ်းမိုးမှုကို ပြသရန်အတွက် လက်မှတ်ရေးထိုးသည့် နိုင်ငံအရေအတွက် တိုးချဲ့ရေးကို ဦးစားပေးသည့် မူဝါဒမှ ခွဲထွက်လိုက်ခြင်းလည်း ဖြစ်သည်။

အာဆီယံဝန်ကြီးများသည် မြန်မာ့အရေးနှင့် တောင်တရုတ်ပင်လယ်အရေး နှစ်ခုလုံးအပေါ် ညီညွတ်စွာ ရပ်တည်ခဲ့ ကြပြီး ဘုံသဘောတူညီချက်နှင့် စုပေါင်းလှုပ်ရှားမှုတို့၏ အရေးပါပုံကို အလေးပေး ပြောကြားခဲ့ကြသည်။

ဖိလစ်ပိုင်သည် အစည်းအဝေး မတိုင်မီကတည်းက မြန်မာနိုင်ငံ အတွင်းနှင့် အပြင်ရှိ သက်ဆိုင်သူများနှင့် ထိတွေ့ ဆက်ဆံမှုများကို ဆောလျင်စွာ စတင်လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။

ထို့ပြင် အာဆီယံသည် မြန်မာ့တပ်မတော် အစိုးရက အပြည့်အဝ အကောင်အထည်ဖော်ရမည့် ဘုံသဘောတူ ညီချက် ၅ ရပ် အပေါ်တွင် ခိုင်ခိုင်မာမာ ဆက်လက် ရပ်တည်နေသည်။

မြန်မာနိုင်ငံသည် အာဆီယံ၏ ခွဲထုတ်၍မရသော အစိတ်အပိုင်း တစ်ခုအဖြစ် ဆက်လက် ရှိနေဆဲဖြစ်ကြောင်း ကိုလည်း အာဆီယံရှင်းလင်းစွာ ပြောကြားထားသည်။

သို့သော် မြန်မာနိုင်ငံ အနေဖြင့် အာဆီယံနှင့် ပြန်လည် ပူးပေါင်းလိုသည့် ဆန္ဒနှင့် ပူးပေါင်း နိုင်စွမ်းရှိကြောင်းကို လက်တွေ့ လုပ်ဆောင်ချက်များဖြင့် သက်သေပြရမည်ဖြစ်သည်။

တောင်တရုတ်ပင်လယ် အရေးနှင့် ပတ်သက်၍ အာဆီယံဥက္ကဋ္ဌ၏ ထုတ်ပြန်ချက်တွင် ကျွန်းတုများ တည်ဆောက် ခြင်းနှင့် တင်းမာမှုကို မြင့်တက်စေနိုင်သော ပြင်းထန်သည့် ဖြစ်ရပ်များအပေါ် စိုးရိမ်ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။

ယခင် အစည်းအဝေးများတွင် ကဲ့သို့ပင် အာဆီယံသည် နိုင်ငံတကာ ဥပဒေများနှင့်အညီ မိမိကိုယ်ကို ထိန်းထိန်း သိမ်းသိမ်း လုပ်ဆောင်ကြရန်၊ အငြင်းပွားမှုများကို ငြိမ်းချမ်းစွာ ဖြေရှင်းရန်၊ ငြိမ်းချမ်းရေး၊ တည်ငြိမ်ရေးနှင့် လွတ်လပ်စွာ ရေကြောင်းသွားလာခွင့်တို့ကို ထိန်းသိမ်းရန် လိုအပ်ကြောင်း ထပ်လောင်းအတည်ပြုခဲ့သည်။

ဖိလစ်ပိုင်၏ အာဆီယံဥက္ကဋ္ဌ သက်တမ်းအတွင်း ၂၀၀၂ ခုနှစ်ကတည်းက စတင်ခဲ့သည့် ပင်လယ်ပြင်ဆိုင်ရာ ကျင့်ဝတ်စည်းကမ်း (COC) ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းမှုများသည် ပိုမိုမြန်ဆန်ပြီး ထိရောက်လာဖွယ်ရှိသည်ဟု မျှော်လင့် ရသည်။

အာဆီယံအစည်းအဝေး ကျင်းပနေစဉ်

အာဆီယံနှင့် တရုတ်ခေါင်းဆောင်များသည် COC ကို ယခု ၂၀၂၆ ခုနှစ်တွင် အပြီးသတ်ရန်  သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော် တောင်တရုတ်ပင်လယ်နှင့်ပတ်သက်ပြီး အဓိကပြဿနာအချို့မှာ ယနေ့တိုင် ပြေလည်ခြင်း မရှိသေးပေ။

ထိုကဲ့သို့ ကြီးမားသော စိန်ခေါ်မှုများအပြင် အာဆီယံအဖွဲ့ဝင် ဝန်ကြီးများသည် ဖိလစ်ပိုင်၏ ဦးစားပေး စီးပွားရေး လုပ်ငန်းစဉ် ၁၉ ရပ် ကို အတည်ပြုခဲ့ကြသည်။

ထိုလုပ်ငန်းစဉ်များမှာ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများကြား ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများကို အားကောင်းစေရန် ရည်ရွယ်ပြီး ဒစ်ဂျစ်တယ် စီးပွားရေးနှင့် ဆန်းသစ် တီထွင်မှုတို့ကို ဦးစားပေးထားသည်။

ထို့ပြင် အာဆီယံ ဒစ်ဂျစ်တယ် စီးပွားရေး မူဘောင်သဘောတူညီချက် (ASEAN Digital Economy Framework Agreement) ကို အပြီးသတ်နိုင်ခဲ့ပါက ထိုသဘောတူညီချက်သည် ကမ္ဘာ့ ပထမဦးဆုံးသော ဒစ်ဂျစ်တယ် စီးပွားရေးမူဘောင် ဖြစ်လာနိုင်ပြီး နိုင်ငံတကာနှင့် ဒေသတွင်း အဖွဲ့အစည်းများအတွက် စံပြနမူနာတစ်ခု ဖြစ်လာ နိုင်သည်။

လက်ရှိတွင် အာဆီယံသည် ဒစ်ဂျစ်တယ် ကုန်သွယ်ရေး တိုးချဲ့ရန်နှင့် နိုင်ငံခြား တိုက်ရိုက် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများကို ဆွဲဆောင်ရန် မျှော်လင့်နိုင်ပြီဖြစ်သည်။

၂၀၃၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဒစ်ဂျစ်တယ် ကုန်သွယ်မှု တန်ဖိုးသည် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၂ ထရီလျံ (ဘတ် ၆၃.၄ ထရီလျံခန့်) အထိ ရောက်ရှိလာနိုင်ခြေရှိသည်။

သို့သော် ဖိလစ်ပိုင်၏ အာဆီယံဥက္ကဋ္ဌတာဝန် အောင်မြင်မှုရှိ၊ မရှိဆိုသည်မှာ အချက် ၂ ချက်ပေါ်၌သာ မူတည် နေပါသည်။

ပထမအချက်မှာ ဖိလစ်ပိုင်ကိုယ်တိုင် အဓိကနေရာမှ ပါဝင်နေသည့် တောင်တရုတ်ပင်လယ်ဆိုင်ရာ ကျင့်ဝတ် စည်းကမ်း (COC) ကို အပြီးသတ်နိုင်ရေး ဖြစ်သည်။

ဒုတိယအချက်မှာ ဖိလစ်ပိုင်သည် ၎င်း၏ ပြည်တွင်းရေး ပဋိပက္ခများကို ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းခဲ့သည့် အတွေ့အကြုံ များကို အခြေခံပြီး မြန်မာ့အရေးကို ဖြေရှင်းရာတွင် ပိုမို ပါဝင်ကူညီပေးနိုင်ရေး ဖြစ်ပေသည်။

Source: ဘန်ကောက်ပို့စ်

CNI Sport Article

၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဖေ‌ဖော်ဝါရီ ၆

မန်စီးတီးအသင်း တိုက်စစ်မှူး ဟာလန်းဟာ ဂိုးသွင်းနှုန်း အလွန်ကောင်းမွန်တဲ့သူ တစ်ဦးဖြစ်ပေမယ့် နောက်ဆုံး ကစားခဲ့တဲ့ ပြိုင်ပွဲစုံ ၈ ပွဲမှာ ၁ ဂိုးသာ သွင်းယူနိုင်ခဲ့ပါတယ်။ 

ဟာလန်းဟာ ဒီရာသီအစမှာ မန်စီးတီးအသင်း အတွက်ရော နော်ဝေ လက်ရွေးစင် အသင်းအတွက်ပါ သွင်းဂိုးတွေ ဆက်တိုက် သွင်းယူနိုင်ခဲ့သူ ဖြစ်တာကြောင့် သူဂိုးပေါက် ပျောက်ဆုံးပြီး ပုံမှန်ခြေစွမ်းအောက် ရောက်နေတာက သိသာပါတယ်။ 

ဒါတောင် ဟာလန်းဟာ ဒီရာသီ ပရီးမီးယားလိဂ်ပြိုင်ပွဲမှာ ၂၀ ဂိုးနဲ့ ပြိုင်ပွဲစုံ သူ့ရဲ့သွင်းဂိုးက ၂၇ ဂိုးအထိ ရှိနေတာပါ။ 

တခြား တိုက်စစ်မှူးတွေနဲ့ နှိုင်းယှဉ်ကြည့်မယ်ဆိုရင် ဟာလန်းရဲ့ ဂိုးသွင်းနှုန်းက ကောင်းမွန်တယ်လို့ ပြောနိုင် ပေမယ့် သူမန်စီးတီးအသင်းကို ရောက်ခါစကို ပြန်ကြည့်ရင်တော့ အလွန်ကွာခြားသွားတာကို မြင်တွေ့နိုင်ပါတယ်။ 

ဟာလန်းဟာ မန်စီးတီးအသင်းရဲ့ ပွဲထွက် လူစာရင်းထဲ ပါဝင်ခဲ့တဲ့ နောက်ဆုံး ၁၀ ပွဲမှာ ၂ ဂိုးသာ သွင်းနိုင်ခဲ့ပြီး အသင်းဖော် အိုမာမာမွတ်ရှ်က အသင်းရဲ့ ပွဲထွက် လူစာရင်းထဲ ပါဝင်ခဲ့တဲ့ နောက်ဆုံး ၃ ပွဲမှာ ၃ ဂိုး သွင်းယူ ထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။

မန်စီးတီးအသင်း ပရိသတ် တချို့ကတောင် အသင်းဟာ တိုက်စစ်မှူး ဟာလန်း မပါဝင်ဘဲ ပိုပြီးကောင်းအောင် ကစားနိုင်ခဲ့တယ်လို့ သူတို့ရဲ့ ဆိုရှယ်မီဒီယာပေါ်မှာ မှတ်ချက်တွေ ပေးခဲ့ကြပါတယ်။

ဟာလန်းနဲ့ ဂွာဒီယိုလာကို တွေ့ရစဉ်

ဟာလန်း နောက်ပိုင်းပွဲတွေမှာ သွင်းဂိုးတွေ ပျောက်ဆုံးနေတာက အကြောင်းအရင်းရှိပြီး ဒီအထဲက တစ်ခုကတော့ ဇန်နဝါရီအပြောင်းအရွှေ့မှာ မန်စီးတီးအသင်းကို ရောက်လာခဲ့တဲ့ ဆီမန်ညိုဟာ ဂိုးသွင်းယူမှု တာဝန်ကို သူ့ဆီက နေ လွှဲပြောင်း ရယူတာလည်း ပါဝင်ပါတယ်။

ပြီးတော့ သူ့ကို ဂိုးဖန်တီးမှုတွေ ပြုလုပ်ပေးနေတဲ့ ဒိုကူနဲ့ ချာကီတို့ ဒဏ်ရာတွေ ရနေတာကလည်း ဟာလန်း အတွက် သွင်းဂိုးရဖို့ ခက်ခဲနေတာဖြစ်ပါတယ်။

နောက်တစ်ခုကတော့ ဟာလန်းရဲ့ ကစားတဲ့ပုံစံ၊ နေရာယူမှုတွေကို ပြိုင်ဘက်အသင်း ခံစစ် ကစားသမားတွေက သတိထား မိတာတွေကြောင့်လည်း ဟာလန်းဟာ ဂိုးဧရိယာထဲမှာ အဆုံးသတ် ကောင်းဖို့ ရုန်းကန်နေရတာပါ။ 

မန်စီးတီးအသင်းနည်းပြ ဂွာဒီယိုလာကတော့ ဟာလန်း ရှိနေတာက သူတို့အတွက် ကံကောင်းပြီး သူသာမရှိရင် အသင်းဟာ ဒီလို အနေအထားမျိုးတောင် ရှိမှာမဟုတ်ဘူးလို့ ပြောခဲ့ပါတယ်။ 

ဒါ့ပြင် ဂွာဒီယိုလာက ပွဲတွေ အများကြီး ကစားနေရတာက သူ့အတွက် ခက်ခဲစေပြီး မကြာမီ သူပြန်လာနိုင် လိမ့်မယ်လို့ ပြောခဲ့ပါတယ်။

မန်စီးတီးတိုက်စစ်မှူး ဟာလန်းကို တွေ့ရစဉ်

ဟာလန်းရဲ့ သွင်းဂိုးတွေ ပျောက်ဆုံးနေမှုက မန်စီးတီးအသင်းကို သက်ရောက်မှုတွေ အများကြီးရှိခဲ့ပြီး ပရီးမီးယားလိဂ်ပွဲတွေမှာ ရမှတ်တွေ အများအပြား လျော့စေခဲ့ပါတယ်။ 

နော်ဝေတိုက်စစ်မှူးဟာ မန်စီးတီးအသင်း နောက်ဆုံးကစားခဲ့တဲ့ ပရီးမီးယားလိဂ် ၇ ပွဲမှာ ဘရိုက်တန် အသင်းနဲ့ ပွဲတစ်ပွဲသာ ဂိုးသွင်းနိုင်ခဲ့ပြီး ဒီဂိုးကို ပယ်နယ်တီကနေ သွင်းယူခဲ့တာပါ။ 

မန်စီးတီးအသင်းဟာ ဒီပရီးမီးယားလိဂ် ၇ ပွဲမှာ ၂ ပွဲသာ အနိုင်ရခဲ့ပြီး ၄ ပွဲသရေနဲ့ ၁ ပွဲ ရှုံးနိမ့်ခဲ့ပါတယ်။

အဲ့ဒါကြောင့် ဟာလန်းအနေနဲ့ သွင်းဂိုးတွေ အမြန်ဆုံးပြန်သွင်းပြီး ခြေစွမ်းကောင်းတွေနဲ့ မန်စီးတီးအသင်းကို အကူအညီ ပေးနိုင်ဖို့ လုပ်ရတော့မှာပါ။

ပရီးမီးယားလိဂ် ချန်ပီယံဆုအတွက် အာဆင်နယ်အသင်းကို ဖိအားပေးနေတဲ့ မန်စီးတီးအသင်းဟာ လာမယ့်ပွဲ အဖြစ် လီဗာပူးလ်အသင်းနဲ့ ယှဉ်ပြိုင်ရမှာဖြစ်ပါတယ်။

ဟာလန်းဟာ သူ့ရဲ့ သွင်းဂိုးတွေနဲ့ မန်စီးတီးအသင်းကို ပရီးမီးယားလိဂ် ချန်ပီယံဆု ပြေးလမ်းကြောင်းပေါ်မှာ ဆက်ပြီးရှိနေနိုင်အောင် ကူညီပေးနိုင်မလားဆိုတာ စောင့်ကြည့်ရမှာဖြစ်ပါတယ်။ 

CNI International Article

၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီ ၃၁

၂၀၂၅ ခုနှစ်တွင် ပထဝီနိုင်ငံရေး တင်းမာမှုများ အလွန်မြင့်တက်ခဲ့ပြီး အမေရိကန်သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရမ့် (Donald Trump) ၏ ဗင်နီဇွဲလားအပေါ် စစ်ရေးလှုပ်ရှားမှုများနှင့် ဂရင်းလန်း (Greenland) ကျွန်းကို ရယူရန် ကြိုးပမ်းမှု များက မကြာမီ အချိန်အတွင်း အေးချမ်းသွားဖွယ်မရှိသည့် နိုင်ငံတကာရေးရာ အခြေအနေများ ညွှန်ပြနေသည်။

ထိုအခြေအနေများတွင် အံ့အားသင့်ဖွယ် အမြတ်ထွက်မည့် သူများမှာ အာရှကာကွယ်ရေးကုမ္ပဏီများ ဖြစ်လာနိုင် သည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ကမ္ဘာတစ်ဝန်းတွင် ကာကွယ်ရေး အသုံးစရိတ်များ မြင့်တက်လာခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။

နေတိုးအဖွဲ့ဝင် နိုင်ငံများသည် ၂၀၂၆ ခုနှစ်တွင် ၎င်းတို့ ဂျီဒီပီ၏ ၂ ဒသမ ၈ ရာခိုင်နှုန်းကို ကာကွယ်ရေးကဏ္ဍ အတွက် သုံးစွဲရန် ပြီးခဲ့သည့်နှစ် ဇွန်လက ကတိပြုခဲ့ကြပြီး ၂၀၃၅ တွင် ၅ ရာခိုင်နှုန်းအထိ တိုးမြှင့်ရန် ရည်ရွယ်ထား သည်။

နေတိုး၏ အဓိကအဖွဲ့ဝင်ဖြစ်သည့် ဂျာမနီသည် ၂၀၂၉ ခုနှစ်တွင် ကာကွယ်ရေး အသုံးစရိတ်ကို ဂျီဒီပီ၏ ၃ ဒသမ ၅ ရာခိုင်နှုန်းအထိ သုံးစွဲရန် ရည်မှန်းထားသည်

ဂျပန်နိုင်ငံသည်လည်း ကာကွယ်ရေး အသုံးစရိတ်ကို ၂၀၂၇ ခုနှစ်တွင် ဂျီဒီပီ၏ ၂ ရာခိုင်နှုန်းအထိ နှစ်ဆတိုးရန် စီစဉ်နေပြီး အမေရိကန်သမ္မတ ထရမ့်သည် ၂၀၂၇ အတွက် စစ်အသုံးစရိတ်ကို ဒေါ်လာ ၁ ဒသမ ၅ ထရီလျံအထိ မြှင့်တင်ရန် ဆန္ဒရှိနေသည်။

ထိုပမာဏသည်  ၂၀၂၆ ခုနှစ်က လွှတ်တော်က အတည်ပြုထားသည့် အမေရိကန်၏ စစ်အသုံးစရိတ် ဒေါ်လာ ၉၀၁ ဘီလျံထက် သိသိသာသာ များပြားနေသည်ကို တွေ့ရသည်။

ထိုအခြေအနေများကြောင့် ၂၀၂၅ ခုနှစ်တွင် ကာကွယ်ရေးကုမ္ပဏီများ၏ ရှယ်ယာများ သိသိသာသာ အကျိုး အမြတ် ရရှိခဲ့ခြင်းမှာ အံ့သြစရာ မဟုတ်ပေ။

ကမ္ဘာ့စစ်ပွဲတွေကို သရုပ်ပြထားစဉ်

ဥရောပကာကွယ်ရေး အိတ်ချိန်းနှင့် ကုန်သွယ်ရေး ရန်ပုံငွေများသည် ၂၀၂၅ ခုနှစ် နှစ်စမှ ၂၀၂၆ ဇန်နဝါရီလ အစောပိုင်းအထိ နှစ်ဆနီးပါး မြင့်တက်ခဲ့ပြီး အမေရိကန်၏ ထိပ်တန်း နည်းပညာရှယ်ယာ ၇ ခုမှာ ၂၀ ရာခိုင်နှုန်း ကျော်သာ မြင့်တက်ခဲ့သည်။

ထိုကာလအတွင်း အာရှနှင့် အမေရိကန် ကာကွယ်ရေး ရှယ်ယာများသည် ၇၅ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် ၅၀ ရာခိုင်နှုန်း အသီးသီး မြင့်တက်ခဲ့ကြသည်။ 

လာမည့် ၁၂ လတာကို ကြည့်မည်ဆိုပါက အာရှကာကွယ်ရေး ကုမ္ပဏီများသည် ဥရောပသမဂ္ဂသို့ လက်နက်တင်ပို့ မှု မြင့်တက်လာခြင်းနှင့် အာရှတစ်လွှားရှိ နိုင်ငံများက သွင်းကုန်အစားထိုးရန် ပြည်တွင်း ထုတ်လုပ်မှုများကို အရှိန် အဟုန် မြှင့်တင်လာခြင်းဆိုသည့် အချက် ၂ ချက်ကြောင့် ဥရောပကာကွယ်ရေး ကုမ္ပဏီကြီးများကို ကျော်တက် နိုင်သည့် အလားအလာရှိသည်။

ဥရောပ၏ လက်နက်ဝယ်လိုအားကို အာရှကာကွယ်ရေးကုမ္ပဏီများက ပိုမိုဖြည့်ဆည်းပေးလာရပြီး တောင်ကိုရီးယားကုမ္ပဏီများက ဦးဆောင်နေသည်။

SIPRI ၏ အဆိုအရ တောင်ကိုရီးယားသည် ကမ္ဘာ့လက်နက်တင်ပို့မှု အများဆုံး နိုင်ငံများတွင် နံပါတ် ၁၀ နေရာ တွင် ရှိနေပြီး ၂၀၂၀ ခုနှစ်မှ ၂၀၂၄ ခုနှစ်ကာလအတွင်း ကမ္ဘာ့လက်နက်တင်ပို့မှု စုစုပေါင်း၏ ၂ ရာခိုင်နှုန်းရှိသည်။

ထိုကာလအတွင်း တောင်ကိုရီးယား ကာကွယ်ရေးပစ္စည်း တင်ပို့မှု၏ ၅၃ ရာခိုင်နှုန်းမှာ ဥရောပကို ဦးတည်ခဲ့ပြီး ပိုလန်တစ်နိုင်ငံတည်းသို့ ၄၆ ရာခိုင်နှုန်း တင်ပို့ခဲ့သည်။

ပိုလန် အပါအဝင် ဥရောပနိုင်ငံ အချို့သည် ယခုအခါ အမေရိကန် ကုမ္ပဏီများထက် အာရှကုမ္ပဏီများထံမှ ပိုမို ဝယ်ယူနေကြသည်။

အရည်အသွေး တူညီသော ထုတ်ကုန်များအတွက် အချိန်မီ ပေးပို့နိုင်ခြင်းနှင့် ဈေးနှုန်း သက်သာခြင်းတို့က တောင်ကိုရီးယားကုမ္ပဏီများဘက်သို့ အလေးသာသွားစေသည်။

SIPRI ၏ ထိပ်တန်း လက်နက် ထုတ်လုပ်သည့်နိုင်ငံ ၁၀၀ စာရင်းတွင် အာရှကုမ္ပဏီ ၂၃ ခု ပါဝင်နေပြီး တရုတ် ကုမ္ပဏီ ၈ ခု၊ ဂျပန်ကုမ္ပဏီ ၅ ခု၊ တောင်ကိုရီးယား ကုမ္ပဏီ၄ ခု၊ အိန္ဒိယကုမ္ပဏီ ၃ ခုနှင့် ထိုင်ဝမ်၊ စင်ကာပူ၊ အင်ဒိုနီးရှားတို့မှ ကုမ္ပဏီတစ်ခုစီ ပါဝင်သည်။

အိန္ဒိယပြည်တွင်းထုတ် လက်နက်တွေကို တွေ့ရစဉ်

တရုတ်ကုမ္ပဏီများမှအပ ကျန်ကုမ္ပဏီအားလုံးမှာ ပြီးခဲ့သည့်နှစ်အတွင်း ဝင်ငွေများ သိသိသာသာ တိုးတက်လာခဲ့ သည်။

အာရှ၏ ကာကွယ်ရေးကဏ္ဍ အောင်မြင်မှုသည် ကာကွယ်ရေးပစ္စည်း ထုတ်လုပ်မှုတွင် ပြည်တွင်းအင်အားကို ပိုမို အသုံးပြုလာခြင်း အပေါ်တွင် အခြေခံထားသည်။

ထိရောက်သော အမျိုးသားလုံခြုံရေး မဟာဗျူဟာ တစ်ရပ်သည် ပြည်တွင်းဖြစ် စစ်လက်နက် စက်မှုဇုန်တစ်ခု ရှိရန် လိုအပ်သည်ဟူသော ယုံကြည်ချက်အပေါ် အခြေခံပြီး အာရှနိုင်ငံများသည် ပြည်ပသွင်းကုန်များအစား ပြည်တွင်း ထုတ်လုပ်မှုဖြင့် အစားထိုးရန် ပိုမိုအာရုံစိုက်လာကြသည်။

အာဆီယံနိုင်ငံအချို့သည် ရည်မှန်းချက်ကြီးမားသော ပြည်တွင်းဖြစ် ကာကွယ်ရေးပစ္စည်း ထုတ်လုပ်မှု ပန်းတိုင် များကို ချမှတ်ထားသည်။

ဥပမာအားဖြင့် အင်ဒိုနီးရှားသည် အဓိက ကာကွယ်ရေး ပစ္စည်းများတွင် ပြည်တွင်း ထုတ်လုပ်မှုနှုန်းကို ၂၀၂၆ တွင် ၄၀ ရာခိုင်နှုန်းမှ ၂၀၃၀ တွင် ၆၀ ရာခိုင်နှုန်းအထိ မြှင့်တင်ရန် စီစဉ်ထားသည်။

ဗီယက်နမ်ကလည်း စစ်ဘက်သုံးရေဒါများ၊ သရုပ်ဖော် စစ်ရေးလေ့ကျင့်မှု စနစ်များနှင့် AI နည်းပညာတို့တွင် ပြည်တွင်း ပါဝင်မှု အချိုးအစားကို ၂၀၂၅  ခုနှစ်တွင် ၃၂ ရာခိုင်နှုန်းခန့်မှ ၂၀၃၀ ပြည့်နှစ်၌ ၅၀ ရာခိုင်နှုန်းအထိ တိုးမြှင့်ရန် ရည်ရွယ်ထားသည်။

SIPRI ၏ အဆိုအရ ကမ္ဘာ့ဒုတိယအများဆုံး လက်နက်တင်ပို့သည့် အိန္ဒိယသည် ဦးဆောင်မှုနေရာကို ရယူထား သည်။

အိန္ဒိယသည် ၂၀၂၇ ခုနှစ်တွင် ကာကွယ်ရေးပစ္စည်း ၇၀ ရာခိုင်နှုန်းကို ပြည်တွင်း၌ ထုတ်လုပ်ရန် ရည်မှန်းထားခဲ့ သည်။ ၂၀၂၅ တွင် ၆၅ ရာခိုင်နှုန်းအထိ ပြည်တွင်း၌ ထုတ်လုပ်နိုင်ခဲ့ပြီ ဖြစ်သဖြင့် ထိုပန်းတိုင်သို့ ရောက်ရန် အခြေအနေ ကောင်းနေသည်။

ထိုတိုးတက်မှုကြောင့် ပြီးခဲ့သည့် ဆယ်စုနှစ်အတွင်း အိန္ဒိယသည် ရုရှားထံမှ လက်နက်များ ဝယ်ယူမှု သိသိသာသာ ကျဆင်းသွားခဲ့သည်။

SIPRI ၏ ထိပ်တန်းကုမ္ပဏီ ၁၀၀ အနက် ဈေးကွက်တန်ဖိုး ဒေါ်လာ ၁၀ ဘီလျံ အထက်ရှိသည့် ဥရောပ၊ အမေရိကန်နှင့် အာရှမှ ထိပ်သီးကုမ္ပဏီ ၂၀ ကို ကြည့်ခြင်းဖြင့် သိနိုင်သည်။

ခန့်မှန်းခြေ အမြတ်ငွေ တိုးတက်မှုနှုန်းက P/E အချိုးထက် ပိုမိုမြင့်မားနေသော ရှယ်ယာကို ပုံမှန်အားဖြင့် ဈေးချိုသည်ဟု ယူဆကြသည်။

P/E (Price-to-Earnings) အချိုးဆိုသည်မှာ ကုမ္ပဏီတစ်ခု၏ လက်ရှိ ရှယ်ယာဈေးနှုန်းနှင့် ရှယ်ယာတစ်ခုချင်းစီမှ ရရှိသောအမြတ် (EPS - Earnings Per Share) တို့၏ အချိုးကို တိုင်းတာသည့် အဓိက တန်ဖိုးဖြတ်စနစ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။

စစ်လက်နက်ပစ္စည်း အရောင်းပြပွဲကို တွေ့ရစဉ်

ထိုစံနှုန်းဖြ င့်ကြည့်လျှင် အထက်က ဖော်ပြခဲ့သည့်  ဥရောပ၊ အမေရိကန်နှင့် အာရှမှ ထိပ်သီးကုမ္ပဏီ ၂၀ အနက် ၉ ခုမှာ ဈေးချိုသည်ဟု သတ်မှတ်နိုင်ပြီး ၎င်းတို့အနက် ၆ ခုမှာ အာရှကုမ္ပဏီများဖြစ်သည်။

ထိုကုမ္ပဏီ ၆ ခုထဲတွင် ကိုရီးယားကာကွယ်ရေးကုမ္ပဏီကြီး ၄ ခုဖြစ်သည့် Korea Aerospace၊ Hanwha Aerospace၊ Hyundai Rotem နှင့် LIG Nex1 တို့ ပါဝင်သည်။ တရုတ်နိုင်ငံမှ Jonhon Optronic နှင့် ဂျပန်နိုင်ငံမှ Kawasaki Heavy Industries တို့သည်လည်း ဈေးချိုသော စာရင်းထဲတွင် ပါဝင်လာကြသည်။

အာရှမှ ကုန်ပစ္စည်း ထုတ်လုပ်သူများအတွက် ထောက်ပံ့ရေး ကွင်းဆက် အားနည်းချက်များ ရှိနေဆဲဖြစ်ပြီး တရုတ် က ဂျပန်သို့ မြေရှားသတ္တုများနှင့် အခြားအရေးကြီးသော သတ္တုများများ တင်ပို့မှုကို ရပ်ဆိုင်းလိုက်သည့် ဖြစ်ရပ်ကို မကြာသေးမီက မြင်တွေ့ခဲ့ရသည်။

ထို့ကြောင့် အာရှကုမ္ပဏီများ၏ လျင်မြန်သော တိုးတက်မှုကို ဆက်လက် ထိန်းသိမ်းရန် သုတေသနနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေး ကြိုးပမ်းမှုများကို ခိုင်ခိုင်မာမာ တိုးချဲ့ရန်နှင့် အရေးကြီးသော ကုန်ကြမ်းများ အနှောင့်အယှက်မရှိ စီးဆင်းနိုင်မှုကို စိတ်ချသေချာစေရန် လိုအပ်မည်ဖြစ်သည်။

ဥရောပကာကွယ်ရေးကုမ္ပဏီများသည် ပြီးခဲ့သည့်နှစ်က လျင်မြန်စွာ မြင့်တက်လာခဲ့သော်လည်း ရင်းနှီးမြှုပ်နှံ သူများက ပိုမိုခိုင်မာသော တိုးတက်မှုနှင့် ဆွဲဆောင်မှုရှိသော ဈေးနှုန်းများကို ရှာဖွေလာကြသည့်အတွက် ၎င်းတို့၏ အာရုံစိုက်မှုသည် အာရှဈေးကွက် ဦးဆောင်သူများဘက်သို့ ပြောင်းလဲသွားနိုင်ပေသည်။

Source: ဘန်ကောက်ပို့စ်

CNI Sport Article

၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၁

စပါးအသင်းဟာ ပြီးခဲ့တဲ့ ချန်ပီယံလိဂ်ပွဲမှာ ဖရန့်ဖတ်အသင်းကို ၂ ဂိုး-ဂိုးမရှိနဲ့ အနိုင်ရပြီး League Phase မှာ အဆင့် ၄ နေရာ ရပ်တည်ကာ ၁၆ သင်းအဆင့်ကို တိုက်ရိုက် တက်နိုင်ခဲ့ပါတယ်။

ဒါပေမယ့် စပါးအသင်းဟာ ပရီးမီးယားလိဂ်ပြိုင်ပွဲမှာ ရလဒ်တွေဆိုးပြီး အဆင့် ၁၄ နေရာမှာ ရပ်တည်နေပါတယ်။ 

ဒါကို ကြည့်ရမယ်ဆိုရင် စပါးအသင်းဟာ ပရီးမီးယားလိဂ်မှာ ရုန်းကန်နေရပြီး ဥရောပပြိုင်ပွဲမှာ ရလဒ်ကောင်းမွန် နေတာ မြင်တွေ့ရတာဖြစ်ပါတယ်။ 

စပါးအသင်းဟာ ချန်ပီယံလိဂ် League Phase ပွဲစဉ် ၈ ပွဲ ကစားခဲ့တာမှာ ၅ ပွဲ အနိုင်ရပြီး PSG အသင်းကို အရေးနိမ့်ခဲ့တဲ့ ၁ ပွဲတည်းသာ ရှုံးနိမ့်ခဲ့တာပါ။

ပရီးမီးယားလိဂ်မှာတော့ စပါးအသင်းဟာ ၂၃ ပွဲ ကစားအပြီးမှာ ၇ ပွဲသာ အနိုင်ရပြီး ၉ ပွဲအထိ အရေးနိမ့်ခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။ 

အဲ့ဒါကြောင့် စပါးအသင်းဟာ ပရီးမီးယားလိဂ်ပြိုင်ပွဲမှာ ရှုံးပွဲပိုများနေပြီး ဥရောပပြိုင်ပွဲမှာ ဘာကြောင့် ရလဒ် ကောင်းနေလဲဆိုတာ စိတ်ဝင်စားဖို့ ကောင်းနေပါတယ်။ 

စပါးအသင်းဟာ ဒီရာသီ ချန်ပီယံလိဂ်ပြိုင်ပွဲမှာ အိမ်ကွင်းကစားခဲ့တဲ့ ၄ ပွဲစလုံး ပေးဂိုးမပေးရဘဲ ရာနှုန်းပြည့် နိုင်ပွဲ ရယူနိုင်ခဲ့တဲ့ တစ်သင်းတည်းသော အသင်းလည်း ဖြစ်ပါတယ်။ 

ဒါပေမယ့် စပါးအသင်းဟာ ပရီးမီးယားလိဂ်ပြိုင်ပွဲ အိမ်ကွင်းပွဲတွေမှာ ၆ ပွဲအထိ အရေးနိမ့်ထားပြီး နိုင်ပွဲက အလွန်နည်းခဲ့တာပါ။

စပါးအသင်းကိုတွေ့ရစဉ်

စပါးအသင်းဟာ ပရီးမီးယားလိဂ် အိမ်ကွင်းပွဲတွေမှာ အသင်းပရိသတ်တွေရဲ့ လှောင်ပြောင်မှုတွေ အမြဲတမ်း ခံနေရတာဖြစ်ပါတယ်။ 

စပါးအသင်းရဲ့ ပရီးမီးယားလိဂ် ရလဒ်တွေကြောင့် နည်းပြသောမတ်စ်ဖရန့်ခ်ရဲ့ အနာဂတ်ဟာ လှုပ်ခတ်ခဲ့ပေမယ့် ချန်ပီယံလိဂ် ပြိုင်ပွဲရဲ့ ရလဒ်တွေက သူ့နည်းပြရာထူးကို ပြန်ကယ်တင်သွားခဲ့ပါတယ်။ 

စပါးအသင်းဟာ မာရသွန်ခရီးလို တာဝေးသွားရတဲ့ ပရီးမီးယားလိဂ် ပြိုင်ပွဲအတွက် ပြင်ဆင်တာမှာ ခက်ခဲနေပြီး တစ်ပွဲတိုးသွားရတဲ့ ချန်ပီယံလိဂ်ပြိုင်ပွဲအတွက် ပြင်ဆင်ရာမှာ လွယ်ကူနေခဲ့တာဖြစ်ပါတယ်။ 

ဒါပေမယ့် ၁၆ သင်းအဆင့် ရောက်ရင်တော့ စပါးအသင်းအတွက် ခက်ခဲမှုတွေ စတင်လာတော့မှာပါ။ 

စပါးအသင်းဟာ မနှစ်က ရာသီကတည်းက ပရီးမီးယားလိဂ်ပြိုင်ပွဲမှာ ရလဒ်တွေဆိုးပြီး ဥရောပပြိုင်ပွဲမှာ ရလဒ်တွေကောင်းခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။ 

လန်ဒန်ကလပ်ဟာ မနှစ်က ရာသီ ပရီးမီးယားလိဂ်ပြိုင်ပွဲမှာ တန်းဆင်းဇုန်အထက် အဆင့် ၁၇ နေရာ ရပ်တည်ခဲ့ပေမယ့် ယူရိုပါလိဂ်ပြိုင်ပွဲမှာ ချန်ပီယံဖြစ်ပြီး ချန်ပီယံလိဂ် ဝင်ခွင့်ရခဲ့တာပါ။ 

စပါးအသင်းကိုတွေ့ရစဉ်

စပါးအသင်းဟာ လာမယ့်ချန်ပီယံလိဂ် ၁၆ သင်းအဆင့်ပွဲတွေကို မတ်လရောက်မှသာ ကစားရမှာဖြစ်လို့ ဖေဖော်ဝါရီလထဲ ကစားရမယ့် ပရီးမီးယားလိဂ်ပွဲတွေမှာ ရလဒ်ကောင်းတွေရအောင် လုပ်ရတော့မှာဖြစ်ပါတယ်။ 

ဒါပေမယ့် လာမယ့် ပရီးမီးယားလိဂ် ပွဲတွေဟာ စပါးအသင်းအတွက် အလွန်ခက်ခဲတဲ့ ပွဲတွေဖြစ်လို့ ဒီပွဲတွေကို ဘယ်လို ကျော်ဖြတ်ရမလဲဆိုတာ စောင့်ကြည့်ရတော့မှာပါ။ 

စပါးအသင်းဟာ လာမယ့် ပရီးမီးယားလိဂ် ပွဲတွေအဖြစ် မန်စီးတီး၊ ယူနိုက်တက်၊ နယူးကာဆယ်၊ အာဆင်နယ် အသင်းတို့နဲ့ ယှဉ်ပြိုင်ရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီပွဲတွေဟာ နည်းပြ သောမတ်စ်ဖရန့်ခ်ရဲ့ အနာဂတ်ကိုလည်း ဆုံးဖြတ်သွားနိုင်တာပါ။ 

အဲ့ဒါကြောင့် လာမယ့် မန်စီးတီးအသင်းနဲ့ပွဲမှာ ရလဒ်ကောင်း ရယူပြီး ပရီးမီးယားလိဂ်မှာ စပါးအသင်းရဲ့ ရလဒ် ကွာခြားမှုပုစ္စာကို နည်းပြသောမတ်စ်ဖရန့်ခ် ဖြေရှင်းနိုင်မလားဆိုတာ မြင်တွေ့ရမှာဖြစ်ပါတယ်။