CNI International Article 

၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၁

စာဖတ်သူများအနေဖြင့် ၂၀၂၆ ခုနှစ်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံအတွင်း ဘဏ္ဍာရေး အကျပ်အတည်း ဖြစ်လာလိမ့်မည်ဟု ယုံကြည်ချင်သည်ဆိုပါက စာရေးသူအနေဖြင့် မိနစ်ပိုင်းအတွင်း ရှင်းပြနိုင်ပါသည်။

စာဖတ်သူများအနေဖြင့် ကိန်းဂဏန်းများနှင့် အချက်အလက်များကို လေ့လာသုံးသပ်နိုင်ရန်အတွက် ထိုင်း စီးပွားရေး၏ ၂၀၂၅ ခုနှစ်နှင့် ၂၀၂၆ ခုနှစ် (ခန့်မှန်း) ဘဏ္ဍာရေး အခြေအနေများကို ရှင်းပြပေးမည်ဖြစ်သည်။

ထိုကိန်းဂဏန်းများက ထိုင်းနိုင်ငံတွင် စီးပွားရေးကို ထောက်ပံ့ရန် ဘဏ္ဍာငွေ ရှာဖွေနိုင်စွမ်း လုံးဝမရှိတော့ကြောင်း သက်သေပြနေသည်။ 

အကြောင်းအရင်းမှာ ဘဏ်လုပ်ငန်းကဏ္ဍသည် ချေးငွေ ထုတ်ပေးနိုင်စွမ်း မရှိတော့ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ 

ထိုင်းစီးပွားရေး၏ ရန်ပုံငွေ လိုအပ်ချက်မှာ ပြည်ပမှ ငွေကြေးထောက်ပံ့မှု အပေါ်တွင်သာ အလုံးစုံ မှီခိုနေရပြီး အနာဂတ်တွင်လည်း ထိုအတိုင်းသာ ဖြစ်နေလိမ့်မည်ဖြစ်သည်။

၂၀၂၅ ခုနှစ်တွင် ပြည်ပမှ ဘဏ္ဍာငွေ ရှာဖွေနိုင်မှုမှာ ဒေါ်လာ ၃၁ ဒသမ ၇ ဘီလျံ (ဘတ်ငွေ ၁ ထရီလီယံနီးပါး) ရှိခဲ့သည်။

ထိုင်းငွေကြေး စနစ်ကို ပြသထားစဉ်

ထိုပမာဏသည် ဘတ် ၆၀၀ ဘီလီယံရှိသော ဘတ်ဂျက်လိုငွေပြမှုကို ဖြည့်ဆည်းရန် လုံလောက်ရုံတင်မကဘဲ၊ ပုဂ္ဂလိက ကဏ္ဍအနေဖြင့် ဘဏ်ချေးငွေများနှင့် သက်တမ်းစေ့သွားသည့် ဒီဘင်ချာ ငွေချေးလက်မှတ် (အကြွေး စာချုပ်) များကို ပြန်လည် ပေးဆပ်နိုင်ရန် အတွက်ပါ လုံလောက်သော ပမာဏ ရှိခဲ့သည်။

သို့သော် ၂၀၂၆ ခုနှစ်အတွက် ခန့်မှန်းချက်မှာ ၂၀၂၅ ခုနှစ်ကလောက် အခြေအနေ မကောင်းနိုင်ပေ။ 

အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ပြည်ပမှ ဘဏ္ဍာငွေ ရှာဖွေနိုင်မှုသည် ဘတ် ၄၅၀ ဘီလျံ (ဒေါ်လာ ၁၅ ဘီလျံ) အထိ ထက်ဝက်ခန့် လျော့ကျသွားနိုင်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။

ထိုပမာဏသည် ဘတ် ၈၆၀ ဘီလျံရှိသော ဘတ်ဂျက်လိုငွေပြမှု၊ ဘတ် ၁၈၆ ဘီလျံရှိသော ပြန်လည်တောင်းခံထား သည့် ချေးငွေများနှင့် ဘတ် ၁၃၅ ဘီလျံရှိသော သက်တမ်းစေ့ ဒီဘင်ချာငွေချေး လက်မှတ်များကို ဖြည့်ဆည်းပေး ရန် လုံလောက်မှု မရှိတော့ပေ။

၂၀၂၆ ခုနှစ်အတွက် လိုအပ်မည့် စုစုပေါင်း ပြည်ပဘဏ္ဍာငွေမှာ ဘတ် ၁ ဒသမ ၂ ထရီလျံ (ဒေါ်လာ ၄၀ ဘီလျံ) ဖြစ်ပြီး ထိုပမာဏကို ရရှိရန်မှာ မဖြစ်နိုင်သလောက်ပင် ဖြစ်သည်။

ထို့ကြောင့် ရလဒ်အနေဖြင့် ပြင်းထန်သော ငွေဖြစ်လွယ်မှု/ငွေပေါ်လွယ်မှု ပြတ်လပ်ခြင်း သို့မဟုတ် ငွေကြေး လည်ပတ်နိုင်မှု ဆိုးရွားစွာ ပြတ်တောက်သွားခြင်း (Severe liquidity crunch) ဖြစ်ပေါ်လာမည်ဖြစ်ပြီး၊ ၁၉၉၇ ခုနှစ်က ဖြစ်ပွားခဲ့သော ဘဏ္ဍာရေး အကျပ်အတည်းမျိုး ဖြစ်လာစေနိုင်သည်။

ထိုင်း ATM စက်များကိုတွေ့ရစဉ်

ဥပမာ ပြရမည်ဆိုပါက Severe liquidity crunch ဆိုသည်မှာ ဘဏ်များတွင် ချေးငွေထုတ်ပေးရန် ငွေမလုံ လောက်ခြင်း၊ ကုမ္ပဏီများ လစာပေးရန် ငွေမရှိခြင်းနှင့် လူများက ATM မှ ငွေထုတ်၍ မရခြင်းတို့ဖြစ်သည်။

စီးပွားရေးပညာရှင် တစ်ဦးဖြစ်သည့် ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး အခ်နီတီ နီသီသန်ပရာပတ် (Ekniti Nitithanprapas) အနေဖြင့် ငွေကြေးဆိုသည်မှာ ကောင်းကင်မှ အလိုလို ကျလာလိမ့်မည် မဟုတ်သလို သစ်ပင်များမှလည်း သီးပွင့် လာလိမ့်မည် မဟုတ်ကြောင်း နားလည် သဘောပေါက်သင့်သည်။

ငွေကြေးကို အရင်းအမြစ် နှစ်ခုမှ ဖန်တီးပေးခြင်းဖြစ်သည်။ ပထမအရင်းအမြစ်မှာ ပြည်တွင်းချေးငွေ တိုးချဲ့ခြင်း ဖြစ်ပြီး ပညာရပ်ပိုင်းဆိုင်ရာအရ Net Domestic Assets (NDA) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ ဒုတိယအရင်းအမြစ်မှာ ပြည်ပမှ အရင်းအနှီးများ စီးဝင်လာခြင်းဖြစ်ပြီး ပညာရပ်ပိုင်းအရ Net Foreign Assets (NFA) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။

၂၀၂၃ ခုနှစ်တွင် ငွေကြေးကို ပြည်တွင်း ချေးငွေမှတဆင့် ထုတ်လုပ်ခြင်းက ပိုမိုကောင်းမွန်သည်။ 

ပြည်ပ အရင်းအမြစ်များအပေါ် မှီခိုလွန်းခြင်းသည် စီးပွားရေးကို မတည်မငြိမ် ဖြစ်စေနိုင်ပြီး ၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ ကြုံတွေ့ခဲ့ရသော Tom Yum Kung crisis စီးပွားရေး ပျက်ကပ်ကဲ့သို့ အန္တရာယ်များကို ဖြစ်ပေါ်စေ နိုင်သည်။

ပြည်ပမှ အရင်းအနှီးများ စီးဝင်သည့် (NFA) အလွန်အကျွံ များပြားလာချိန်တွင် ထိုသို့ စီးဝင်လာမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ် လာသော ပိုလျှံနေသည့် ငွေဖြစ်လွယ်မှု၊ ပိုလျံငွေပေါ်လွယ်မှု (Excess liquidity) ကို ဗဟိုဘဏ်က ပြန်လည် ထိန်းညှိရန် စီးပွားရေး စာအုပ်များနှင့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ငွေကြေးရန်ပုံငွေအဖွဲ့ (IMF) က အကြံပြုထားသည်။

ထိုင်းနိုင်ငံသည် ၂၀၂၄ ခုနှစ်တွင် အန္တရာယ်ဇုန်အတွင်းသို့ စတင်ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် ဘဏ်လုပ်ငန်း ကဏ္ဍသည် ချေးငွေအသစ်များ ထုတ်ပေးခြင်းကို သိသိသာသာ လျှော့ချခဲ့သဖြင့် ပြည်တွင်းပိုင်ဆိုင်မှု (NDA) ကျဆင်းခဲ့သည်။

ထိုင်းဗဟိုဘဏ်သည် ဘဏ်လုပ်ငန်းစနစ်ကို ပြုပြင်ပေးမည့်အစား ချို့ယွင်းနေသော ဘဏ်များကြောင့် ဖြစ်ပေါ် လာသည့် ငွေဖြစ်လွယ်မှု ပြတ်လပ်ခြင်းကို ဖြေရှင်းရန်အတွက် ငွေကြေးပမာဏ (Money Supply) ကို ၂ ဆ တိုးမြှင့်ခဲ့သည်။ ၂၀၂၅ ခုနှစ်တွင်မူ အခြေအနေများမှာ ပိုမိုဆိုးရွားလာခဲ့သည်။

ဘဏ်လုပ်ငန်းစနစ်သည် လက်တွေ့တွင် နှေးကွေးလေးလံလာပြီး ချေးငွေအသစ်များ ထုတ်ပေးခြင်းကို ရပ်တန့် လိုက်သည်။ ထို့ပြင် ဘတ် ၁၄၈ ဘီလျံရှိသော အရစ်ကျ ချေးငွေများကိုပင် ပြန်လည်သိမ်းဆည်းခဲ့သဖြင့် NDA မှာ အနုတ်လက္ခဏာ ဖြစ်သွားခဲ့သည်။

စီးပွားရေး သီအိုရီအရဆိုလျှင် ပြည်တွင်း၌ ငွေဖြစ်လွယ်မှု ဆိုးရွားစွာ ပြတ်လပ်နေသဖြင့် ထိုနှစ်မှာပင် ဒီဘင်ချာ အကြွေးစာချုပ် စျေးကွက်မှစပြီး စီးပွားရေးပြိုလဲသွားသင့်ပြီ ဖြစ်သည်။

သို့သော် အမေရိကန်သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရမ့်၏ ကုန်သွယ်ရေး ခြိမ်းခြောက်မှုများနှင့် မသေချာ မရေရာမှုများက စီးပွားရေး ပြိုလဲမည့် အခြေအနေကို ကယ်တင်ပေးလိုက်သလို ဖြစ်သွားခဲ့သည်။

ထိုင်းငွေကြေးကို တွေ့ရစဉ်

၂၀၂၅ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်ဒေါ်လာတန်ဖိုး ကျဆင်းသွားသောကြောင့် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူများက စိတ်ချရသော ထိုင်းဘတ်ငွေထဲသို့ ငွေများအလုံးအရင်းနှင့် ပြောင်းရွှေ့ထည့်သွင်းခဲ့ကြသည်။

ထို့ပြင် အမေရိကန်သို့ ကုန်ပစ္စည်းများ အမြောက်အမြား တင်ပို့ရောင်းချခဲ့ရသောကြောင့် နိုင်ငံအတွင်းသို့ ငွေ အမြောက်အမြား စီးဝင်ခဲ့သည်။

ရလဒ်အနေဖြင့် ပြည်ပမှ စီးဝင်လာသော ထိုငွေများကြောင့် ထိုင်းနိုင်ငံတွင် ငွေကြေး ပြတ်လပ်မှုမရှိဘဲ စီးပွားရေး ဆက်လက် လည်ပတ်နိုင်ခဲ့သည်။

၂၀၂၆ ခုနှစ်တွင်မူ ပြည်ပမှ ငွေဝင်နှုန်းမှာ ယခင်နှစ်ကထက် ထက်ဝက်ကျော်ခန့် လျော့ကျသွားမည်ဟု ခန့်မှန်းရပြီး ပို့ကုန်မှရမည့် ဝင်ငွေများမှာလည်း ယခင်ကဲ့သို့ များပြားတော့မည် မဟုတ်ပါ။

ဝင်ငွေနည်းသွားသော်လည်း အစိုးရက ဘတ်ဂျက်တွင် ဘတ် ၈၆၀ ဘီလျံ လိုငွေပြသည့် အခြေအနေအထိ ငွေကြေးသုံးစွဲရန် စီစဉ်ထားသည်။ 

ထို့ကြောင့် စီးပွားရေး တိုးတက်မှုနှုန်းနှင့် အစိုးရ၏ အသုံးစရိတ်ကြားတွင် ဘတ် ၅၄၀ ဘီလီယံခန့် ကွာဟနေပြီး ထိုပမာဏကို ဖြည့်ဆည်းရန် နည်းလမ်းမရှိသလောက် ဖြစ်နေသည်။

ခြုံငုံသုံးသပ်ရမည်ဆိုပါက ထိုင်းစီးပွားရေးသည် မိမိဘာသာ ရပ်တည်နိုင်စွမ်းမရှိဘဲ ပြည်ပမှ ငွေကြေးစီးဝင်မှု အပေါ်တွင်သာ မှီခိုနေရသည်။

အကယ်၍ လိုအပ်နေသော ငွေကြေးပမာဏကို မရှာဖွေနိုင်ပါက ၁၉၉၇ ခုနှစ်ကကဲ့သို့ ပြင်းထန်သော စီးပွားရေး ပျက်ကပ်မျိုး ထပ်မံကြုံတွေ့ရနိုင်ပေသည်။

Source: ဘန်ကောက်ပို့စ်

CNI Sport Article

၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀

ဒီရာသီမှသာ ချန်ပီယံလိဂ် အုပ်စုအဆင့်ကို ပွဲဦးထွက်အဖြစ် ယှဉ်ပြိုင်ခွင့်ရခဲ့တဲ့ နော်ဝေကလပ် ဘိုဒိုဂလင့်အသင်း ကတော့ အားလုံးကို မထင်မှတ်ထားတဲ့ အရာတွေ လုပ်ပြနေပါတယ်။ 

ဘိုဒိုဂလင့်အသင်းဟာ ပြီးခဲ့တဲ့ ရှုံးထွက်အဆင့် ပလေးအော့ဖ် ပထမအကျော့ပွဲမှာ မနှစ်ကရာသီက ချန်ပီယံလိဂ် ဗိုလ်လုပွဲ တက်နိုင်ခဲ့တဲ့ အင်တာမီလန်အသင်းကို ၃ ဂိုး-၁ ဂိုးနဲ့ အနိုင်ရယူနိုင်ခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။ 

ဘိုဒိုဂလင့်အသင်းဟာ အင်တာမီလန်အသင်း မတိုင်မီ League Phase နောက်ဆုံး ၂ ပွဲမှာ ဥရောပထိပ်သီးတွေ ဖြစ်တဲ့ မန်စီးတီးနဲ့ အက်သလက်တီကိုအသင်းတို့ကို အနိုင်ယူခဲ့တာပါ။

အဲ့ဒါကြောင့် ဘိုဒိုဂလင့်အသင်းဟာ ချန်ပီယံလိဂ်ပြိုင်ပွဲမှာ ဥရောပထိပ်သီး အသင်း ၃ သင်းကို ဆက်တိုက် အနိုင် ရယူနိုင်ခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။ 

ဥရောပထိပ်သီးတွေနဲ့ ယှဉ်ရင် အားနည်းတဲ့ အသင်းဖြစ်ပေမယ့် ဘိုဒိုဂလင့်အသင်းရဲ့ နောက်ဆုံး ၃ ပွဲ စွမ်းဆောင် ရည်က အသိအမှတ်ပြုခံရဖို့ ထိုက်တန်ခဲ့တာပါ။ 

ဘိုဒိုဂလင့်အသင်းဟာ လူဦးရေ ၅၅,၀၀၀ သာရှိတဲ့ ဘိုဒိုအခြေစိုက် အသင်းဖြစ်ပြီး သူတို့အသင်းရဲ့ ဈေးကွက် တန်ဖိုးဟာ ပေါင် ၄၉ သန်းသာရှိတယ်လို့ သိရပါတယ်။ 

ဘိုဒိုဂလင့်အသင်းဟာ မန်စီးတီးနဲ့ အက်သလက်တီကို အသင်းတို့ကို အနိုင်မရမီမှာ ချန်ပီယံလိဂ် League Phase ကနေ ထွက်ခွာရဖို့ နီးစပ်ခဲ့ပေမယ့် ဒီနိုင်ပွဲတွေကြောင့် ပလေးအော့ဖ်ဆက်ပြီး ယှဉ်ပြိုင်ခွင့်ရခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။ 

ဘိုဒိုဂလင့်အသင်း အနိုင်ရယူခဲ့တဲ့အသင်းတွေကို တွေ့ရစဉ်

ဘိုဒိုဂလင့်အသင်းဟာ ဥရောပဖလား ပြိုင်ပွဲတွေမှာ အကြိမ်ပေါင်းများစွာ ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့တဲ့ အသင်းဖြစ်ပေမယ့် သူတို့ ကို အားလုံး သတိထားမိခဲ့တာကတော့ ၂၀၂၁-၂၂ ရာသီ ကွန်းဖရန့်လိဂ် အုပ်စုအဆင့်မှာ ရိုးမားအသင်းကို ၆ ဂိုး-၁ ဂိုးနဲ့ ဂိုးပြတ် အနိုင်ရခဲ့တာပါ။

ဒီနိုင်ပွဲနဲ့အတူ အိမ်ကွင်း မာကျောတဲ့ ဘိုဒိုဂလင့်အသင်းဟာ ဥရောပပြိုင်ပွဲတွေမှာ စောင့်ကြည့်ခြင်းခံရတဲ့ အသင်း တစ်သင်း ဖြစ်လာခဲ့ပါတယ်။ 

ဘိုဒိုဂလင့်အသင်းဟာ ပြီးခဲ့တဲ့ရာသီမှာ ယူရိုပါလိဂ်ပြိုင်ပွဲ ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ပြီး ဆီမီးဖိုင်နယ်ကို တက်နိုင်တဲ့ ပထမဆုံး နော်ဝေကလပ် အသင်းအဖြစ် မှတ်တမ်း ရေးထိုးနိုင်ခဲ့ပါတယ်။

ဘိုဒိုဂလင့်အသင်းဟာ ဆီမီးဖိုင်နယ်မှာ ချန်ပီယံဖြစ်ခဲ့တဲ့ စပါးအသင်းကို အရေးနိမ့်ခဲ့တာပါ။ 

ဘိုဒိုဂလင့်အသင်းဟာ ဒီရာသီမှာတော့ ချန်ပီယံလိဂ် League Phase ကို ပထမဆုံးအကြိမ် ယှဉ်ပြိုင်ခွင့်ရခဲ့ပြီး အုပ်စုပွဲတွေမှာ ဆလားဗီးယား၊ စပါး၊ ဂါလာတာစာရေး၊ မိုနာကို၊ ဂျူဗင်တပ်စ်၊ ဒေါ့မွန်၊ မန်စီးတီး၊ အက်သလက်တီကို အသင်းတို့နဲ့ ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ရပါတယ်။ 

ဘိုဒိုဂလင့်အသင်း ပရိသတ်ကို တွေ့ရစဉ်

ဘိုဒိုဂလင့်အသင်းဟာ ဆလားဗီးယား၊ စပါးနဲ့ ဒေါ့မွန်အသင်းတို့ကို သရေကစားပြီး မန်စီးတီးနဲ့ အက်သလက်တီကို အသင်းတို့ကို အနိုင်ရရှိကာ ပလေးအော့ဖ်အဆင့် ယှဉ်ပြိုင်ခွင့်ရခဲ့တာပါ။ 

ဘိုဒိုဂလင့်အသင်းဟာ ပလေးအော့ဖ်အဆင့် ပထမအကျော့မှာ အင်တာမီလန်အသင်းကို အနိုင်ရခဲ့တာကြောင့် ၁၆ သင်းအဆင့် တက်နိုင်ဖို့ မျှော်လင့်ချက် ရှိလာခဲ့ပါတယ်။ 

ဒီရာသီ နော်ဝေလိဂ် မစတင် ရသေးတာကြောင့်လည်း ဘိုဒိုဂလင့်အသင်းဟာ ချန်ပီယံလိဂ်ပြိုင်ပွဲ တစ်ခုတည်းကို ပိုပြီးအာရုံစိုက်ခွင့် ရှိနေတာပါ။ 

အဲ့ဒါကြောင့် ဘိုဒိုဂလင့်အသင်းဟာ ဒီအချက်ကို အားသာချက်အဖြစ် အသုံးချခွင့် ရှိနေပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ဆန်စီရို ကွင်းမှာ ကစားမယ့် ပလေးအော့ဖ် ဒုတိယအကျော့ပွဲစဉ်ဟာ ဘိုဒိုဂလင့်အသင်းအတွက် ခက်ခဲမှုတွေ အများကြီး ရှိနိုင်ပါတယ်။ 

ဘိုဒိုဂလင့်အသင်း နည်းပြက သူတို့ဟာ ဒုတိယအကျော့ပွဲမှာ ခံစစ်ကို ကောင်းမွန်စွာ ကစားပြီး တန်ပြန် တိုက်စစ် အတွက် အခွင့်အရေးတွေ ဖန်တီးပေးဖို့ လိုတယ်လို့ ပြောထားပါတယ်။ 

ဘိုဒိုဂလင့်အသင်းအနေနဲ့ ချန်ပီယံလိဂ်ပြိုင်ပွဲမှာ သူတို့ရဲ့ နောက်ထပ် ရည်မှန်းချက်ဖြစ်တဲ့ ၁၆ သင်းအဆင့်ကို တက်နိုင်ဖို့ အင်တာမီလန်အသင်းကို ကျော်ဖြတ်နိုင်မလားဆိုတာ စောင့်ကြည့်ရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ 

CNI Article

၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၈ 

ကချင်လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော်(KIA) ခေါင်းဆောင် ဒုဗိုလ်ချုပ်ကြီးဂွမ်မော်က ချင်းယူနစ်၊ ကချင်ယူနစ်၊ နာဂယူနစ် နဲ့ ကသုံးလုံး(ကန့်ဘလူ-ကောလင်း-ကသာ) ဒေသဆိုပြီး သူတို့ သတ်မှတ်ထားကြောင်း၊ အဲဒီ ဒေသတွေကို ထိန်း ချုပ်ပြီးတော့ မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ မြောက်ပိုင်းဒေသနဲ့ အောက်ပိုင်းဒေသ တစ်ခုလုံးကို ထိန်းချုပ် သိမ်းပိုက်မယ်လို့ ပြော ခဲ့တယ်။

အဲဒီ ပြောကြားချက်ကတော့ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၅ ရက်က (၆၅)နှစ်မြောက် ကချင်တော်လှန်ရေးနေ့ အခမ်း အနားကို အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ တက္ကဆက်ပြည်နယ်မှာ လုပ်တဲ့ အချိန်က ဖြစ်တယ်။

ဒါပေမယ့် နာဂယူနစ်က ဘယ်ဒေသတွေလဲ၊ နာဂယူနစ်ထဲမှာ ဘယ်ဒေသတွေ ပါတယ်ဆိုတာကိုတော့ သူပြော မသွားဘူး။

ဆိုတော့ နာဂယူနစ်ဒေသတွေဟာ စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးအထက်ပိုင်းက နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ခန္တီးဒေသ၊ ဟုမ္မလင်းဒေသ၊ ရွှေပြည်အေးဒေသ၊ ဖောင်းပြင်ဒေသ၊ တမူးဒေသတွေကို ထည့်သွင်းထားသလား သို့မဟုတ် နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ခန္တီးဒေသ၊ ဟုမ္မလင်းဒေသကို ထည့်သွင်းထားသလား သို့မဟုတ် နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ဒေသပဲလား.........?

သို့သော် နာဂလက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းတွေဖြစ်တဲ့ NSCN-K/AM နဲ့ NSCN-K/YA တို့ကရော ဘယ်လို စဉ်းစား မလဲ၊ နာဂလက်နက်ကိုင်တွေ မျှော်တွေးထားတဲ့ နာဂယူနစ်က ဘယ်ဒေသတွေလဲ၊ နာဂယူနစ်ထဲမှာ ဘယ်ဒေသ တွေပါလဲ......?

အလားတူ အရှေ့နာဂအမျိုးသားအစည်းအရုံး(ENNO/ENDA)နဲ့ နာဂ PDF ကရော KIA ပြောတဲ့ နာဂယူနစ်ကို ဘယ်လို စဉ်းစားထားလဲ၊ နာဂယူနစ်က ဘယ်ဒေသတွေလဲ၊ နာဂယူနစ်ထဲမှာ ဘယ်ဒေသတွေပါသလဲ.......?

KIA ခေါင်းဆောင် ဒုဗိုလ်ချုပ်ကြီးဂွမ်မော်နဲ့ စစ်ကိုင်းတိုင်းမြေပုံကို တွေ့ရစဉ်

ENNO/ENDA နဲ့ NPDF တွေက KIA ရဲ့ လက်နက်ခဲယမ်း ထောက်ပံ့မှုနဲ့ စစ်သင်တန်းပေးမှုတွေကို ရရှိထားတဲ့ အဖွဲ့ တွေဖြစ်သလို KIA နဲ့ ပူးတွဲပြီးတော့ ကချင်ပြည်နယ်နဲ့စစ်ကိုင်းတိုင်းထဲမှာ စစ်ဆင်ရေးတွေ ဖော်ဆောင်နေတာဖြစ် တဲ့အတွက် KIA ပြောတဲ့ နာဂယူနစ်ဒေသကို ကြိုတင် ညှိနှိုင်း သဘောတူညီ ထားပြီးဖြစ်မယ်လို့ နားလည်မိတယ်။

ဒီနောက် NSCN-K/YA ကလည်း KIA နဲ့ဆက်ဆံရေး တစ်ရပ်ရှိထားသလို တွေ့ဆုံဆွေးနွေးမှုတွေလည်း ရှိကြောင်း ဒေသတွင်း သတင်းရင်းမြစ်တွေဆီကနေ ကြားနေရတဲ့ အခါကျတော့ KIA ပြောတဲ့ နာဂယူနစ်က ဘယ်ဒေသတွေ လဲဆိုတာကို အနည်းအကျဉ်းတော့ သိထားနိုင်တယ်လို့ မြင်တယ်။

ဒါပေမယ့် NSCN-K/AM အဖွဲ့ကတော့ အားလုံးနဲ့ ထိတွေ့ ဆက်ဆံနိုင်ရေးကို တည်ဆောက်ထားသလို ဆက်ဆံမှု တွေလည်း ရှိနေတယ်လို့ နားလည်ထားတဲ့အတွက် ဒီအဖွဲ့ရဲ့ နာဂယူနစ် နယ်မြေ စဉ်းစားချက်ကလည်း ဘယ်လို ရှိနေနိုင်သလဲ........?

နာဂလက်နက်ကိုင်တွေဟာ အိန္ဒိယ-မြန်မာ နှစ်နိုင်ငံအတွင်းမှာရှိတဲ့ နာဂလူမျိုးစုတွေကို စုစည်းပြီးတော့ လွတ်လပ် တဲ့ နာဂပြည်ထောင်စု (သို့မဟုတ်) လွတ်လပ်တဲ့ နာဂနိုင်ငံတော် ထူထောင်ရေးကို ရည်မှန်းထားကြပါတယ်။ 

ဒါပေမယ့် ဘယ်ဒေသတွေကို စုစည်းပြီးတော့ အကောင်အထည်ဖော်မလဲ........?

ဒေသတွင်း သတင်းရင်းမြစ်တွေကတော့ မြန်မာနိုင်ငံထဲမှာ အခြေစိုက်ပြီး နေနေတဲ့ နာဂလက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းတွေဟာ ကချင်ပြည်နယ်ထဲက တနိုင်း-ရှင်ဗွေယန်ကနေ စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးထဲက နာဂကိုယ်ပိုင် အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ခန္တီး၊ ဟုမ္မလင်း၊ ရွှေပြည်အေး၊ ဖောင်းပြင်၊ တမူးအထိ နာဂယူနစ်အနေနဲ့ စိတ်ကူးထားတယ်လို့ ဆိုကြတယ်။

NSCN-K/YA အဖွဲ့ကို တွေ့ရစဉ်

မည်သို့ပင်ဆိုစေကာမူ KIA ရဲ့ နာဂယူနစ် သတ်မှတ်ချက်နဲ့ နာဂ လက်နက်ကိုင်တွေရဲ့ နာဂယူနစ် သတ်မှတ်ချက် အကြား ဘယ်လို အပေးအယူလုပ်မလဲ၊ နာဂယူနစ် သတ်မှတ်ချက် အပေးအယူ အလုပ်ဖြစ်ခဲ့ရင် နာဂယူနစ် ထိန်း ချုပ်ရေးကို အကောင်အထည်ဖော်ရမှာဖြစ်တဲ့အတွက် အိန္ဒိယ-မြန်မာ- ရှမ်းနီက ဘယ်လို စဉ်းစားလာနိုင်သလဲ....?

ပြီးခဲ့တဲ့ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၅-၁၆ ရက်မှာတော့ တပ်ချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်ဟာ နာဂဒေသ (လဟယ်-လေရှီး)နဲ့ ဟုမ္မလင်းဒေသကို ရောက်ရှိလာခဲ့တယ်။ 

အဲဒီခရီးစဉ်မှာပဲ ဒေသတွင်း တည်ငြိမ် အေးချမ်းရေးနဲ့ လုံခြုံရေးအတွက် ဒေသတွင်းနေ ပြည်သူလူထုတွေ ပူးပေါင်း ပါဝင် ဆောင်ရွက်ကြဖို့၊ နာဂဒေသ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ဖို့အတွက် လိုအပ်တာ လုပ်ပေးမယ်၊ လက်နက်ကိုင်တွေဟာ ဒေသတွင်းက သယံဇာတတွေ တရားမဝင် ထုတ်ပြီးတော့ ရောင်းချ ကိုယ်ကျိုးစီးပွားရှာနေတယ်လို့ ဗိုလ်ချုပ်မှူး ကြီးမင်းအောင်လှိုင်က ပြောခဲ့တယ်။

နာဂဒေသနဲ့ ဟုမ္မလင်းဒေသ ခရီးစဉ်ကို ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်က တရုတ်နှစ်သစ်ကူး အခမ်းအနား မတက်ရောက်တော့ဘဲ သွားရောက်ခဲ့ပုံပေါ်တဲ့အခါကျတော့ ဒီခရီးစဉ်ကို အရေးကြီးပုံပေါ်တယ်။

အလားတူ KIA ရဲ့ နာဂယူနစ် သတ်မှတ်ချက်က ဘယ်ဒေသတွေ ပါတယ်ဆိုတာ သေချာမသိရပေမယ့် နာဂ ဒေသနဲ့ နီးကပ်တဲ့ ဒေသတွေဟာ ရှမ်းနီလူမျိုးတွေနဲ့ ရှမ်းမျိုးနွယ်စုတွေ နေထိုင်ရာ ဒေသတွေဖြစ်တဲ့အတွက် ရှမ်းနီ တွေရဲ့ အခန်းကဏ္ဍကလည်း ထည့်သွင်း စဉ်းစားရမယ့် အနေအထားမှာ ရှိလာနိုင်ပါတယ်။

 NSCN-K/AM အဖွဲ့ကို တွေ့ရစဉ်

အိန္ဒိယကတော့ ဒီမိုကရေစီနိုင်ငံဆိုတဲ့ အပေါ်ကို အခြေခံ စဉ်းစားပြီးတော့ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းက လက်နက်ကိုင် ပဋိပက္ခကို ဘယ်ဖက်မှ မပါဘဲ စောင့်ကြည့်ရေး မူဝါဒနဲ့ပဲ သွားမယ့်ပုံပေါ်တယ်။ ဒါပေမယ့် အိန္ဒိယရဲ့ အချုပ်အခြာ အာဏာကို ထိခိုက်လာစေတဲ့ အခြေအနေ တစ်ခုဖြစ်ပေါ်လာရင်တော့ အိန္ဒိယရဲ့ စဉ်းစားချက်တွေကလည်း တစ် မျိုး ဖြစ်လာနိုင်ပါတယ်။ 

လက်ရှိလည်း အိန္ဒိယက မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းက လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခတွေကြောင့် မူးယစ်ဆေးဝါး မှောင်ခိုဈေး ကွက်၊ ရွှေမှောင်ခိုဈေးကွက်၊ လက်နက်ခဲယမ်း မှောင်ခိုဈေးကွက်၊ စစ်ပြေးရှောင် ဒုက္ခသည် ဝင်ရောက်မှု၊ မဏိပူရ ပြည်နယ်အတွင်းက ကူကီးနဲ့ကသည်း လူမျိုးရေး ပဋိပက္ခ အခြေအနေ၊ အိန္ဒိယ နာဂတွေနဲ့ နယ်စပ် ခြံစည်းရုံးခတ် မှု အခြေအနေ၊ NSCN-IM နဲ့ ငြိမ်းချမ်းရေး ဆွေးနွေးမှု အခြေအနေ၊ ကုလားတန်မြစ် စီမံကိန်းရပ်တန့်နေမှု စတဲ့ အခြေအနေတွေကိုလည်း ရင်ဆိုင်နေရတယ်။

မည်သို့ပင်ဆိုစေကာမူ KIA ဟာ နာဂ လက်နက်ကိုင် အားလုံးကို စည်းရုံးနိုင်ပြီး စုစည်းကာ ပူးတွဲတိုက်ပွဲ ဖော်ဆောင်လာနိုင်ခဲ့မယ် ဆိုရင်တော့ နာဂယူနစ်နဲ့အတူ စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးထဲက ကသုံးလုံး(ကန့်ဘလူ-ကောလင်း-ကသာ) စစ်ဆင်ရေးနဲ့ ပေါင်းဖက်လိုက်မယ်ဆိုရင် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးရဲ့ အလယ်ပိုင်းကနေ အထက်ပိုင်း အပါအဝင် ကချင်ပြည်နယ် ဝင်ပေါက် အားလုံးကို ထိန်းချုပ်သွားနိုင်မယ့် အနေအထား ရှိသွား နိုင်ပါတယ်။

ဒီနောက်မှာတော့ စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး အောက်ပိုင်းနဲ့ ချင်းယူနစ်ကို ပေါင်းစပ်နိုင်ဖို့အတွက် ဆက်လက် ဖော် ဆောင်လာနိုင်ခြေ ရှိပါလိမ့်မယ်။ စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး အောက်ပိုင်းနဲ့ ချင်းယူနစ်ကိုပါ ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့ပြီးဆိုရင် တော့ ရခိုင်ပြည်နယ်ကို ချိတ်ဆက်ပြီး ပင်လယ်ထွက်ပေါက်ကို တည်ဆောက်လာနိုင်မည်။

တခြားတစ်ဖက်မှာလည်း မန္တလေးတိုင်းနဲ့ မကွေးတိုင်းက PDF တွေကို ပံ့ပိုးပေးပြီးတော့ မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ အလယ် ဗဟိုကို စစ်ရေးဖိအားပေးထားပြီးတော့ မြန်မာ့တပ်မတော်၏ တန်ပြန် စစ်ရေးဖိအားကို ကာကွယ်ထားနိုင်မှာ ဖြစ် ပါတယ်။

KIA ရဲ့ နာဂယူနစ်ကနေ စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး ထိန်းချုပ်ရေးနဲ့ ချင်းယူနစ် ပေါင်းစပ်ရေး မဟာဗျူဟာ အလုပ်ဖြစ် မဖြစ်ကတော့ စောင့်ကြည့်လေ့လာနေရန်သာ ရှိလေသတည်း။

CNI Article

၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၂

လစ်ဗျား အာဏာရှင်ဟောင်း မူအာမာ ကဒါဖီ (Muammar Gaddafi) ၏ သားဖြစ်သူ ဆာအိဖ် အယ်လ်အစ္စလာမ် ကဒါဖီ (Saif al-Islam Gaddafi) သည် ဖေဖော်ဝါရီ ၃ ရက်က ဇင်တန် (Zintan) မြို့ရှိ ၎င်း၏ နေအိမ်ခြံဝင်း အတွင်းတွင် သေနတ်ဖြင့် ၁၉ ချက် ပစ်ခတ်ခံရကာ သေဆုံးခဲ့သည်။

ဆာအိဖ်သည် ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် ဖမ်းဆီးခံရပြီးကတည်းက လစ်ဗျား အနောက်တောင်ဘက်ရှိ တောင်ပေါ်မြို့ ဖြစ်သည့် ဇင်တန်၌ နေထိုင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။

မျက်နှာဖုံးစွပ် အမျိုးသားလေးဦးက လုံခြုံရေးကင်မရာများကို ကြိုတင်ဖျက်ဆီးခဲ့ပြီးနောက် ဆာအိဖ်၏ ခြံဝင်း အတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။

ပစ်ခတ်မှု မဖြစ်ပွားမီ မိနစ် ၉၀ ခန့်အလိုတွင် ဆာအိဖ်၏ လုံခြုံရေး အစောင့်တပ်ဖွဲ့ဝင်များသည် ထိုခြံဝင်းအတွင်း မှ ထွက်ခွာသွားခဲ့ကြသည်။

ထိုလုံခြုံရေးအစောင့်များ ခြံဝင်းအတွင်းမှ မည်သည့် အကြောင်းကြောင့် ထွက်သွားခဲ့ကြသည်ကို ရှင်းလင်းစွာ မသိရပေ။

ပစ်ခတ်မှု ပြီးဆုံးသွားချိန်တွင်လည်း မျက်နှာဖုံးစွပ် သေနတ်သမားများသည် အလျင်စလို ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင် သွားခြင်းမရှိဘဲ တည်ငြိမ် အေးဆေးစွာဖြင့် ထွက်ခွာသွားခဲ့ကြသည်။

ထိုမျက်နှာဖုံးစွပ် သေနတ်သမားများကို လိုက်လံဖမ်းဆီးသူ မရှိသလို မည်သည့်အဖွဲ့ကမျှ ၎င်းတို့လက်ချက် ဖြစ်ကြောင်း ဝန်ခံခြင်း မရှိပေ။

ထို့နောက် သေနတ်သမားများသည် လူမသိသူမသိ တိတ်တဆိတ် ပျောက်ကွယ်သွားခဲ့ကြသည်။

လစ်ဗျားနိုင်ငံတွင် ထိုကဲ့သို့ တိတ်ဆိတ်မှုမျိုးသည် လူသတ်သမားများအနေဖြင့် လိုက်လံဖမ်းဆီးခံရမည့်အရေး သို့မဟုတ် စုံစမ်းစစ်ဆေးခံရမည့်အရေးကို ကြောက်ရွံ့စရာမလိုသည့် အခြေအနေမျိုးကို ပြသရာရောက်နေသည်။

ဆာအိဖ်သည် လစ်ဗျားနိုင်ငံကို နှစ်ပေါင်း ၄၀ ကျော်ကြာ အုပ်ချုပ်ခဲ့ပြီး ၂၀၁၁ ခုနှစ် လူထုအုံကြွမှုတွင် ရာထူးမှ ဖယ်ရှားခံရကာ အသတ်ခံခဲ့ရသည့် အာဏာရှင် ကဒါဖီ၏ ဒုတိယမြောက်သားဖြစ်သည်။

လစ်ဗျားနိုင်ငံသည် ၂၀၁၄ ခုနှစ်မှစပြီး ပြိုင်ဘက်အင်အားစု နှစ်ခုအကြား ကွဲပြားနေခဲ့သည်။

နိုင်ငံအနောက်ဘက်တွင်မူ ထရီပိုလီ (Tripoli) မြို့တော်အခြေစိုက် အစိုးရအဆက်ဆက်ရှိခဲ့ပြီး ယခုနောက်ဆုံး ဝန်ကြီးချုပ် အဗ်ဒူ ဟာမစ် ဒီဘီဘာ (Abdul Hamid Dbeibah) ဦးဆောင်သည့် အစိုးရသည် ကုလသမဂ္ဂ၏ အသိအမှတ်ပြုမှုဖြင့် အာဏာကို ရယူထားသည်။

နိုင်ငံအရှေ့ဘက်တွင်မူ စစ်ခေါင်းဆောင် ခါလီဖာ ဟက်ဖ်တာ (Khalifa Haftar) က ယူအေအီး၊ ရုရှားနှင့် အီဂျစ် နိုင်ငံတို့၏ ကျောထောက်နောက်ခံဖြင့် စစ်အင်အားသုံးကာ နယ်မြေများကို ထိန်းချုပ်ထားသည်။

လစ်ဗျား အာဏာရှင်ဟောင်း မူအာမာ ကဒါဖီကို တွေ့ရစဉ် 

တစ်ချိန်တည်းမှာပင် ဘင်ဂါဇီ (Benghazi) မြို့ရှိ ဟစ်ဖ်တာ၏ အမည်ခံအစိုးရက လက်တွေ့တွင် စစ်အုပ်ချုပ်ရေး ဖြစ်နေသည့် အခြေအနေကို အရပ်ဘက် အုပ်ချုပ်ရေးပုံစံအဖြစ် ဖုံးကွယ်ပေးထားသည်။

ဆာအိဖ်ကို လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်မှု၏ လုပ်ဆောင်ပုံ အဆင့်ဆင့်က ဖြစ်ရပ်မှန်ကို ဖော်ပြနေသည်။

ထိုဖြစ်ရပ်သည် ပြီးစလွယ် ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် အကြမ်းဖက်မှုမျိုး မဟုတ်ပါ။

ဆာအိဖ်၏ လှုပ်ရှားမှုများ၊ ၎င်း၏ လုံခြုံရေး အစီအမံများနှင့် အတွင်းစည်းများကို နားလည်ထားသူများက အချိန်တို အတွင်း တိကျစွာ အကောင်အထည်ဖော်ခဲ့သော စစ်ဆင်ရေးတစ်ခုဟု သတ်မှတ်နိုင်သည်။

ဆာအိဖ်နှင့် နီးစပ်သူများကမူ ထိုလုပ်ကြံ သတ်ဖြတ်မှုတွင် အတွင်းလူ ပါဝင်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။

ဆာအိဖ်ထံသို့ ရောက်ရှိနိုင်ရန် လက်နက်ရှိရုံဖြင့် မလုံလောက်ပေ။ ၎င်း၏ နေ့စဉ် လုပ်ဆောင်ချက်များ၊ လုံခြုံရေး အစောင့်များနှင့် ၎င်း၏ အသက်အန္တရာယ်ကို ကာကွယ်ပေးထားသည့် စီမံချက်များကိုပါ သိရှိနားလည်နိုင်ရန် လိုအပ်သည်။

နှစ်ပေါင်းများစွာအတွင်း ဆာအိဖ်သည် ဒေသတွင်း အင်အားစုများနှင့် နားလည်မှုယူခြင်း၊ တစ်ခါတစ်ရံတွင် ရုရှားနှင့် ဆက်နွှယ်သည့် လုံခြုံရေး အကူအညီများဖြင့် နည်းမျိုးစုံသုံးပြီး ဖုံးကွယ်နေထိုင်ခဲ့သည်။

သို့သော် တိုက်ခိုက်မှု ဖြစ်ပွားသည့် ညတွင်မူ ထိုအကာအကွယ် အားလုံးကို ရုပ်သိမ်းထားခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။

ထို့ကြောင့် ဆာအစ်ဖ်ကို လုပ်ကြံသည့် စစ်ဆင်ရေးကို စီစဉ်သူသည် ထိုအကာအကွယ်များ ရုပ်သိမ်းသွားမည်ကို ကြိုတင်သိရှိနေသူဖြစ်သည်။

လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်မှုသည် အသံတိတ် ပြီးဆုံးသွားသော်လည်း လုပ်ဆောင်ပုံ နည်းစနစ်နှင့် လုပ်နိုင်စွမ်းတို့ကို သုံးသပ်ရမည်ဆိုပါက ကျူးလွန်သူသည် မည်သူဖြစ်နိုင်သည်၊ မည်သည့် အတွက်ကြောင့် လုပ်ကြံခဲ့သည်ဆိုသည့် အချက်များကို ယခုဆောင်းပါးကို ဖတ်ရှုပြီးပါက စာဖတ်သူကိုယ်တိုင် သိရှိ နားလည်လာလိမ့်မည်ဖြစ်သည်။

ပြီးခဲ့သည့်နှစ်က ထရီပိုလီမြို့တော်၏ အကြီးဆုံး လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့ဖြစ်သော SSA ၏ တပ်မှူး အဗ်ဒယ်လ်ဂါနီ အယ်လ် ကစ်ကလီ (Abdelghani al-Kikli) သည် ပြိုင်ဘက် တပ်ဖွဲ့တစ်ဖွဲ့၏ လုပ်ကြံခြင်း ခံရခဲ့ချိန်က နောက် ဆက်တွဲ အခြေအနေသည် ချက်ချင်းဆိုသလို ပရမ်းပတာ ဖြစ်သွားခဲ့သည်။

လက်နက်ကိုင် တိုက်ပွဲများကြောင့် မြို့တော်၏ နေရာ အတော်များများ ပိတ်ဆို့သွားခဲ့ရပြီး ထိုဖြစ်ရပ်သည် လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်း အချင်းချင်း ရန်လိုမှုကြောင့်ဖြစ်ကာ မည်သူ့ လက်ချက်ဖြစ်ကြောင်း ချက်ချင်း သိသာထင်ရှားခဲ့သည်။

ဆာအိဖ်ကို လုပ်ကြံခဲ့သည့် စစ်ဆင်ရေးသည် ကစ်ကလီကို လုပ်ကြံသည့် ဖြစ်ရပ်နှင့် လုံးဝတူညီခြင်း မရှိပေ။

ဆာအိဖ်၏ ဖြစ်စဉ်တွင် တိကျသေချာမှုနှင့် လုပ်ကြံမှုအပေါ် အသံတိတ်နေမှုက အခြား အင်အားစုတစ်ခုကို ညွှန်ပြနေသည်။

ဟက်ဖ်တာ၏ ဩဇာစက်ဝိုင်းအတွင်းရှိ ဝေဖန်သူများ ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုး ဖြစ်စေသူများနှင့် အနှောင့်အယှက် ဖြစ်စေ သော ပုဂ္ဂိုလ်များသည် အမြဲတစေ အသံတိတ် ဖယ်ရှားခြင်း ခံခဲ့ရဖူးပါသည်။

ဟက်ဖ်တာ၏ တပ်ဖွဲ့အတွင်းမှ အဆင့်မြင့်အရာရှိ တစ်ဦးဖြစ်ပြီး နိုင်ငံတကာရာဇဝတ်တရားရုံး (ICC) က ဖမ်းဆီး ရန် အလိုရှိနေသည့် မာမွတ် အယ်လ်ဝါဖာလီ (Mahmoud al-Werfalli) သည် ၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် ဘင်ဂါဇီမြို့၌ နေ့လည်ခင်းမှာပဲ သေနတ်ဖြင့် ပစ်သတ်ခံခဲ့ရသည်။

စစ်ခေါင်းဆောင် ခါလီဖာ ဟက်ဖ်တာကို တွေ့ရစဉ်

ထိုဖြစ်စဉ် အပြီးတွင်လည်း မည်သည့် စုံစမ်းစစ်ဆေးမှုမှ ပေါ်ပေါက်မလာခဲ့သလို အခြားသူများသည်လည်း အလားတူ ပုံစံမျိုးဖြင့် အသံတိတ် အရှင်းခံခဲ့ရသည်။

ထိုကဲ့သို့ စစ်ဆင်ရေးများသည် နယ်မြေတစ်ခုလုံးကို အပြည့်အဝ ထိန်းချုပ်ထားနိုင်ရန် မလိုအပ်ပေ။

လုပ်ကြံသူများသည် လျှို့ဝှက်ကွန်ရက်များ၊ ခြိမ်းခြောက်မှုများနှင့် ပြစ်ဒဏ်မှ ကင်းလွတ်ခွင့် ရရှိမည်ဆိုသည့် မျှော်လင့်ချက်တို့ အပေါ်တွင်သာ အမှီပြု လုပ်ဆောင်ကြခြင်း ဖြစ်သည်။

ထိုအချက်များထဲက တစ်ခုမှ ခိုင်မာသော သက်သေ အထောက်အထား မဟုတ်ပေ။ လစ်ဗျားနိုင်ငံတွင် ခိုင်မာသော သက်သေ အထောက်အထားကို ရရှိရန် ခက်ခဲသည်။

ထပ်တလဲလဲ ဖြစ်ပေါ်နေသော ပုံစံများကိုသာ တွေ့နိုင်သော်လည်း ၎င်းတို့၏ နောက်ကွယ်တွင် ခိုင်မာသော အစီအစဉ်များ ရှိနေတတ်ပါသည်။

ကဒါဖီ တည်ဆောက်ခဲ့သည့် နိုင်ငံရေးစနစ်သည် ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် ပျောက်ကွယ်သွားခဲ့ခြင်း မဟုတ်ပေ။

ကဒါဖီ၏စနစ်ကို အစိတ်အပိုင်းများအဖြစ် ဖြတ်၊ ညှပ်၊ ကပ် ပြုလုပ်ကာ ပုံစံသစ်ဖြင့် ပြန်လည်အသုံးပြုခဲ့ခြင်းသာ ဖြစ်သည်။

ဟက်ဖ်တာသည် ထိုစနစ်၏ အကြွင်းအကျန်များဖြစ်သော မျိုးနွယ်စု အချင်းချင်း အထောက်အပံ့ပေးသည့် ကွန်ရက်များ၊ လုံခြုံရေးဆိုင်ရာ အဆင့်ဆင့်အုပ်ချုပ်မှု ယန္တရားများနှင့် လက်နက်ကိုင် တပ်ဖွဲ့များကို အခြေခံသည့် စီးပွားရေးစနစ်များအား ဆက်ခံကျင့်သုံးခဲ့ပြီး မိသားစု ကောင်းစားရေးကို ဦးစားပေးခဲ့သည်။

ထိုစနစ်ကို ဟက်ဖ်တာ၏ သားဖြစ်သူ ဆတ်ဒမ် ဟက်ဖ်တာ (Saddam Haftar)  ကွပ်ကဲသည့် Tariq bin Ziyad တပ်မဟာကဲ့သို့ အထူးကိုယ်ရံတော် တပ်ဖွဲ့ဖြင့် အခိုင်အမာ အကာအကွယ် ပေးထားသည်။

ဆတ်ဒမ်သည် ၎င်းဘာသာ တစ်ဖက်သတ် အမည်ပေးထားသော လစ်ဗျားအမျိုးသားတပ်မတော် (LNA) ၏ ဒုတိယစစ်သေနာပတိချုပ်အဖြစ် ခန့်အပ်ခံထားရသူဖြစ်ပြီး ဖခင်ဖြစ်သူ ဟက်ဖ်တာ၏ နေရာကို ဆက်ခံရန် အလားအလာ အရှိဆုံးသူ ဖြစ်သည်။

ကဒါဖီ၏ သစ္စာခံဟောင်းများကို ထိုစနစ်သစ်အတွင်းမှ ဖယ်ထုတ်ထားခြင်း မရှိသော်လည်း ၎င်းတို့ကို မည်သည့် အခါမှ အပြည့်အဝ ယုံကြည်ခဲ့ခြင်း မရှိပေ။

ကဒါဖီလိုလားသော နိုင်ငံရေးသမားများနှင့် စစ်ဗိုလ်ချုပ်များကို ၂၀၁၄ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းတွင် ဟက်ဖ်တာ၏ လက်အောက်သို့ ပြန်လာရန် တိုက်တွန်းခဲ့ပြီး တင်းကြပ်သော စည်းကမ်းချက်များ အောက်တွင်သာ ပြန်လည် လက်ခံခဲ့သည်။

ဥပမာအားဖြင့် တစ်ချိန်က ဆာအိဖ်၏ ညီဖြစ်သူ ခါမစ် (Khamis) ၏ နာမည်ကျော် အမှတ်-၃၂ တပ်မဟာ (32nd Brigade) တွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ဖူးသည့် ဟက်ဆန် ဇာဒ်မာ (Hassan Zadma) ကဲ့သို့သော ပုဂ္ဂိုလ်များကို ၎င်းတို့၏ အသုံးဝင်မှုကြောင့်သာ သိမ်းသွင်းခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး မိတ်ဖက်များအဖြစ် ပူးပေါင်းခဲ့ခြင်း မဟုတ်ပေ။

ကဒါဖီ၏ သစ္စာခံများသည် ဟက်ဖ်တာ၏ ထိန်းချုပ်မှုကို ခြိမ်းခြောက်လာသည့် အခါမျိုးတွင်မူ ဘေးချိတ်ခံရခြင်း သို့မဟုတ် ၎င်းတို့၏ အဖွဲ့အစည်းများ ဖျက်သိမ်းခံရခြင်းတို့နှင့် ရင်ဆိုင်ရမည်ဖြစ်သည်။

ဆာအိဖ်မှာမူ ကဒါဖီ၏ အခြား သစ္စာခံဟောင်းများကဲ့သို့ ဟက်ဖ်တာ၏ အင်အားစုတွင် ပါဝင်ရန် ကမ်းလှမ်းခံရဖူး ခြင်း မရှိပေ။

ဆာအိဖ်သည် လက်ရှိစနစ်၏ ပြင်ပတွင်သာ ရှိနေခဲ့ပြီး အခြေအနေ တစ်ခုအရ သည်းခံစောင့်ကြည့်ခံနေရသူ သို့မဟုတ် ထိန်းချုပ်ခံထားရသူသာ ဖြစ်သည်။

သူသည် ၂၀၁၇ ခုနှစ်ကတည်းကပင် လုပ်ကြံသတ်ဖြတ် ခံရနိုင်သည့် ခြိမ်းခြောက်မှုအောက်တွင် နေထိုင်ခဲ့ရခြင်း ဖြစ်သည်။

စစ်ခေါင်းဆောင် ခါလီဖာ ဟက်ဖ်တာကို တွေ့ရစဉ်

ဆာအိဖ်သည် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးကို ကိုယ်စားပြုသူ မဟုတ်ပေ။ သူသည် လက်ရှိ အာဏာရှင်များ၏ နေရာကို အစားထိုးမည့် အာဏာရှင်လောင်း တစ်ဦးအဖြစ် ကိုယ်စားပြုနေခြင်း ဖြစ်သည်။

ဟက်ဖ်တာအတွက် ဆာအိဖ်၏ အန္တရာယ်မှာ ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ပုံဆိုင်ရာ အန္တရာယ်မျိုး ဖြစ်သည်။

ဟက်ဖ်တာသည် မဟာမိတ်အုပ်စုကို စုစည်းထားခြင်းမှာ အတွေးအခေါ် ဝါဒကြောင့် မဟုတ်ဘဲ အကျိုးခံစားခွင့် များ ခွဲဝေပေးမှုကြောင့်သာ ဖြစ်သည်။ 

ထိုအကျိုးခံစားခွင့်များကို ခွဲဝေရာတွင်လည်း ညီမျှမှု မရှိပေ။ အချို့သော မျိုးနွယ်စုများနှင့် လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့ များသည် အခြားသူများထက် ပိုမိုရရှိနေကြသည်။

အကယ်၍ ဟက်ဖ်တာ သေဆုံးသွားခဲ့လျှင် ရသင့်သလောက် မရခဲ့ကြောင်း ခံစားနေရသူများသည် အာဏာ ဆက်ခံမှု အပြောင်းအလဲ ကာလကို ၎င်းတို့၏ ရပိုင်ခွင့်များအတွက် ပြန်လည်ညှိနှိုင်းရန် အခွင့်အရေး တစ်ခုအဖြစ် မြင်ကြလိမ့်မည်။ သို့မဟုတ်ပါက ပိုကောင်းသည့် ကမ်းလှမ်းချက် ပေးသူထံသို့ ဘက်ပြောင်းသွားကြလိမ့်မည်။

ဟက်ဖ်တာ လက်ထက်တွင် ရသင့်သလောက် မရခဲ့သည့် လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များကို ဆွဲဆောင်နိုင်လောက်သည့် သမိုင်းကြောင်းနှင့် မျိုးရိုးအမည် အရှိန်အဝါရှိသော တစ်ဦးတည်းသော ပုဂ္ဂိုလ်မှာ ဆာအိဖ်ဖြစ်သည်။

သူသည် ဟက်ဖ်တာက ပုံစံသစ်ဖြင့် ပြန်လည် အသုံးပြုနေသည့် ဖခင်ဖြစ်သူ ကဒါဖီ၏ စနစ်ဟောင်းကို အမွေ ခံမည့်သူ ဖြစ်သည်။

ဆာအိဖ်သာ အာဏာရလာခဲ့လျှင် ထိုစနစ်ကို ဖျက်သိမ်းမည် မဟုတ်ပေ။ သူသည်လည်း ထိုအကျိုးခံစားခွင့် ခွဲဝေမှုနှင့် အာဏာရှင်ဆန်သော တုန့်ပြန်မှုများဖြင့်ပင် ဆက်လက် အုပ်ချုပ်သွားမည် ဖြစ်သည်။ 

ထို့ကြောင့် စနစ်က အတူတူပင်ဖြစ်ပြီး အုပ်ချုပ်သည့် မိသားစုသာ ကွဲပြားသွားမည်ဖြစ်သည်။

ထိုအချက်ကပင် ဆာအိဖ်ကို ဟက်ဖ်တာ၏ လက်ရှိစနစ်အတွင်း နေရာပေးရန် အလွန်ခက်ခဲစေခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

ဆာအိဖ်ကို လုပ်ကြံမှု မဖြစ်ပွားမီ ၄၈ နာရီအလိုတွင် ဟက်ဖ်တာ၏ သားဖြစ်သူ ဆတ်ဒမ် ဟက်ဖ်တာသည် ထရီပိုလီအခြေစိုက် ကုလသမဂ္ဂ အသိအမှတ်ပြု အစိုးရအဖွဲ့၏ ဝန်ကြီးချုပ်၏ တူဖြစ်သူနှင့် လစ်ဗျား အမျိုးသား လုံခြုံရေးယန္တရား၏ အကြီးအကဲဖြစ်သူ အီဘရာဟင် ဒီဘီဘာ (Ibrahim Dbeibah) နှင့် ပဲရစ်မြို့ရှိ Elysee နန်းတော်တွင် လျှို့ဝှက်တွေ့ဆုံခဲ့ကြသည်။

ထိုတွေ့ဆုံမှုနှင့်ပတ်သက်ပြီး တရားဝင် ထုတ်ပြန်ချက်မျှ မရှိခဲ့ပေ။ 

သို့သော် ပေါက်ကြားလာသော သတင်းများအရ ဆွေးနွေးမှုတွင် အစီအစဉ် တစ်ခုတည်းသာ ရှိသည်ဟု ဆိုကြသည်။

ထိုအစီအစဉ်မှာ လစ်ဗျားရှိ ပြိုင်ဘက် အစိုးရနှစ်ဖွဲ့ဖြစ်သည့် စစ်ခေါင်းဆောင် ဟက်ဖ်တာ အစိုးရနှင့် ကုလ အသိ အမှတ်ပြု ဝန်ကြီးချုပ် ဒီဘီဘာ၏ အစိုးရအဖွဲ့တို့ကြား နောက်ထပ်တစ်ကြိမ် ကြားဖြတ်ညီညွတ်ရေးအစိုးရတစ်ရပ် ကို ထပ်မံ ဖွဲ့စည်းနိုင်မည် ဟုတ်၊ မဟုတ်ဆိုသည့် အချက်ဖြစ်သည်။
ထိုအစိုးရအောက်တွင် ဟက်ဖ်တာ၏ တပ်ဖွဲ့ (LAAF) ကို နိုင်ငံတော်၏ လက်အောက်သို့ တရားဝင် သွတ်သွင်းမည် ဖြစ်ပြီး၊ ဝန်ကြီးဌာနများနှင့် အဖွဲ့အစည်းများကို ဟက်ဖ်တာ မိသားစုနှင့် ဒီဘီဘာ မိသားစုနှစ်ခုအကြား ခွဲဝေယူ ကြမည် ဖြစ်သည်။

ထို့ပြင် ရွေးကောက်ပွဲများကိုလည်း ဆယ်စုနှစ် တစ်ခုကျော်ကြာအောင် ထပ်မံရွှေ့ဆိုင်းသွားမည်ဖြစ်သည်။

လစ်ဗျားပြည်သူများသည် ၂၀၁၄ ခုနှစ်ကတည်းက မဲပေးခွင့် မရရှိခဲ့ကြပေ။

ကဒါဖီနဲ့ သားဖြစ်သူ ဆာအိဖ်ကို တွေ့ရစဉ်

ထို့ပြင် မအောင်မြင်ခဲ့သော အာဏာလွှဲပြောင်းရေး အစီအစဉ်များ၊ ဖောက်ဖျက်ခံခဲ့ရသော ရွေးကောက်ပွဲ ကတိ ကဝတ်များနှင့် လူဟောင်းများကိုသာ အာဏာတည်မြဲစေရန် ရည်ရွယ်သည့် ကြားဖြတ် အစီအစဉ်သစ်များကြောင့် လူထုကြား မကျေနပ်ချက်များသည် ပိုမိုကြီးမားလာခဲ့သည်။

ပဲရစ်တွင် ညှိနှိုင်းခဲ့သည့် ဟက်ဖ်တာနှင့် ဒီဘီဘာ မိသားစုနှစ်ခုအကြား အာဏာခွဲဝေမှုသည် လူထု၏ ဒေါသကို မီးတောင် ပေါက်ကွဲသကဲ့သို့ ဖြစ်စေလိမ့်မည်။

ထိုအခြေအနေမျိုးတွင် ဆာအိဖ် အနေဖြင့် ရွေးကောက်ပွဲတွင် မူဝါဒ လမ်းစဉ်များကို အထူးတလည် ချပြနေရန်ပင် မလိုဘဲ မဲစာရင်းတွင် ပါဝင်နေရုံဖြင့် ဟက်ဖ်တာနှင့် ဒီဘီဘာတို့ကို မုန်းတီးနေသည့် လူထု၏ မဲများကို သိမ်းကြုံး ရယူနိုင်မည်ဖြစ်သည်။

အကောင်အထည် ပေါ်လာခဲ့ခြင်း မရှိသည့် ၂၀၂၁ ခုနှစ် သမ္မတရွေးကောက်ပွဲတွင် ဆာအိဖ်သည် ဟက်ဖ်တာထက် လူထုထောက်ခံမှုနှုန်း သိသိသာသာ များပြားခဲ့သည်။

ဆာအိဖ်သည်လည်း အာဏာရှင်ကဲ့သို့ အုပ်ချုပ်လိမ့်မည်ဖြစ်သဖြင့် လစ်ဗျားပြည်သူများသည် အာဏာရှင်များကြား ရွေးချယ်ရမည်ဆိုပါက လက်ရှိ အာဏာရှင်များဖြစ်သည့် ဟက်ဖ်တာနှင့် ဒီဘီဘာတို့၏ စနစ်ကို ဆန့်ကျင်သည့် အာဏာရှင် (ဆာအိဖ်) ကိုသာ ရွေးချယ်မည်ဖြစ်သည်။

ဆာအိဖ်ကို ထိုအာဏာခွဲဝေမှု အစီအစဉ်သစ် အတွင်းသို့ ဆွဲသွင်းခဲ့မည်ဆိုပါက ဟက်ဖ်တာနှင့် ဒီဘီဘာတို့ နှစ်ဖက် စလုံးအတွက် မတည်မငြိမ် ဖြစ်စေမည်ဖြစ်ပြီး ဆာအိဖ်ကို ချန်လှပ်ထားခဲ့မည်ဆိုပါကလည်း ဆာအိဖ်သည် လက်ရှိ စနစ်ကို မကျေနပ်သည့် လစ်ဗျားပြည်သူတိုင်း၏ ဒေါသကို ဖော်ထုတ်မည့် ကိုယ်စားလှယ်တစ်ဦး ဖြစ်လာပေလိမ့် မည်။

ဆာအိဖ် အသတ်ခံရပြီး ၅ ရက်အကြာတွင် ဆာအိဖ်၏ မျိုးနွယ်စုဝင်များသည် ဆာအိဖ်ကို ဖခင်ဖြစ်သူ၏ သစ္စာခံ များ ကြာရှည်စွာ အခြေစိုက်ခဲ့သည့် ဘာနီ ဝါလစ် (Bani Walid) မြို့၌ သင်္ဂြိုဟ်ခဲ့ကြသည်။

ဆာအိဖ်၏ မျိုးနွယ်စုဝင်များက ဆာအိဖ်၏ဖခင် ကဒါဖီ မျိုးနွယ်စုများ အခြေစိုက်ရာ ဆာတီ (Sirte) မြို့တွင် သင်္ဂြိုဟ်ရန် ဆန္ဒရှိခဲ့သော်လည်း ဟက်ဖ်တာ၏ တပ်ဖွဲ့များက ခွင့်မပြုခဲ့ပေ။

ဆာအိဖ်အတွက် ဝမ်းနည်းခြင်း အထိမ်းအမှတ် ဧည့်ခံပွဲများကိုလည်း ပိတ်ပင်ခဲ့သလို၊ လူထု၏ ငိုကြွေးပူဆွေး မှုများကိုလည်း တားဆီးခဲ့သည်။

ဆာအိဖ်သည် အသက်ရှင်ချိန်ကတည်းက မည်သည့်နေရာတွင် နေထိုင်ရမည်။ မည်သူ့ကို တွေ့ဆုံရမည်။ မည်သည့် အချိန်တွင် စကားပြောရမည်ဆိုသည့် အသွားအလာ၊ အနေအထိုင်၊ အပြောအဆိုတို့ ထိန်းချုပ်ခံရပြီး ၁၀ နှစ်ကြာ ဖြတ်သန်းခဲ့ရသူဖြစ်သည်။

ယခုအခါတွင်လည်း သူ မည်သည့် နေရာတွင် သေဆုံးရမည်ကို လုပ်ကြံသူများက ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြပြီး ၎င်း၏ ရုပ် အလောင်းကို မည်သည့်နေရာ၌ မြှုပ်နှံရမည်ကို နိုင်ငံရေးပြိုင်ဘက်များက ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည်။

ထိုလုပ်ကြံမှုတွင် မည်သူ့ကိုမျှ ဖမ်းဆီး အရေးယူခြင်း မရှိခဲ့သလို နောက်လည်း ရှိလာမည်မဟုတ်ပေ။

လစ်ဗျားနိုင်ငံတွင် လုပ်ကြံမှုတစ်ခု ဖြစ်ပြီးတိုင်း အသံတိတ်နေခြင်းသည် အဖြေမရှိခြင်းကြောင့် မဟုတ်ပေ။ 

ထိုကဲ့သို့ အသံတိတ်နေမှုကပင် အဖြေတစ်ခုဖြစ်နေသည်။

Source: အယ်လ်ဂျာဇီးယား

CNI Sport Article

၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၁

နွေရာသီအပြောင်းအရွှေ့မှာ ယူနိုက်တက်အသင်းကနေ အငှားနဲ့ရောက်ရှိလာတဲ့ အင်္ဂလန်တောင်ပံကစားသမား ရက်ရှ်ဖို့ဒ်ဟာ ဘာစီလိုနာအသင်းမှာ ဆက်ရှိဖို့ ဆန္ဒရှိနေပါတယ်။ 

ရက်ရှ်ဖို့ဒ်ဟာ သူ့ရဲ့လုပ်ခလစာကို လျှော့ယူပြီး ဘာစီလိုနာအသင်းမှာ ဆက်နေချင်ပေမယ့် သူ့ရဲ့ဘာစီလိုနာ အသင်း အနာဂတ်ဟာ မတ်လမှာ ကျင်းပမယ့် အသင်းဥက္ကဋ္ဌ ရွေးကောက်ပွဲအပေါ် မူတည်နေပါတယ်။ 

ဘာစီလိုနာအသင်းဟာ သွင်းဂိုး ၁၀ နဲ့ ဂိုးဖန်တီးမှု ၁၀ ဂိုးနဲ့အထက် ပြုလုပ်ထားတဲ့ ရက်ရှ်ဖို့ဒ်ကို ရာသီကုန်ချိန်မှာ ပေါင် ၂၆ သန်းနဲ့ အပြီးသတ်ဝယ်ယူဖို့ ရွေးချယ်ခွင့် ရှိနေပါတယ်။ 

ဘာစီလိုနာအသင်းဟာ ရာသီကုန်ချိန်မှသာ ရက်ရှ်ဖို့ဒ်ရဲ့ အနာဂတ်ကို ဆုံးဖြတ်သွားမှာဖြစ်ပြီး ဒါက နောက်လာ မယ့် အသင်းဥက္ကဋ္ဌသစ် အပေါ်မှာ မူတည်နေတာပါ။ 

ရက်ရှ်ဖို့ဒ်ကို အငှားနဲ့ခေါ်ယူခဲ့တဲ့ လာပေါ်တာဟာ ဥက္ကဋ္ဌရွေးကောက်ပွဲမှာ ပြန်လည် ယှဉ်ပြိုင်ဖို့အတွက် လက်ရှိ အချိန်မှာ ဘာစီလိုနာအသင်း ဥက္ကဋ္ဌရာထူးကနေ နုတ်ထွက်ထားပါတယ်။ 

လာပေါ်တာဟာ ဘာစီလိုနာအသင်း ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ပြန်လည် ရွေးချယ်ခံရမယ်ဆိုရင် ရက်ရှ်ဖို့ဒ်ကို အပြီးသတ် ဝယ်ယူဖို့ ဆုံးဖြတ်နိုင်ပါတယ်။ လာပေါ်တာသာ အနိုင်မရခဲ့ရင်တော့ ရက်ရှ်ဖို့ဒ်ရဲ့ အနာဂတ်ဟာ စဉ်းစားစရာတွေ ရှိလာပါတယ်။ 

လာပေါ်တာဟာ ဘာစီလိုနာအသင်း ဥက္ကဋ္ဌရာထူးအတွက် ဗစ်တာဖောင့်၊ မာခ့်စီရီယာ၊ ဇာဗီရာ၊ ယိုအန်ကမ်ရူဘီတို့ နဲ့ ယှဉ်ပြိုင်ရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

ရက်ရှ်ဖို့ဒ်ဟာ ဘာစီလိုနာအသင်းက သူ့ကို အပြီးသတ် မခေါ်ယူခဲ့ရင် ယူနိုက်တက်အသင်းထံ ပြန်လာရမှာ ဖြစ်ပေမယ့် ယူနိုက်တက်အသင်းကတော့ သူမပါဝင်တော့တဲ့ အနာဂတ်ကို စီစဉ်မှုတွေ ပြုလုပ်နေတာပါ။ 

အဲ့ဒါကြောင့် ယူနိုက်တက်အသင်းဟာ ရက်ရှ်ဖို့ဒ်ကို ဘာစီလိုနာအသင်း အပြီးသတ် ဝယ်ယူနိုင်ဖို့ မျှော်လင့်နေတာ ဖြစ်ပါတယ်။ 

ရက်ရှ်ဖို့ဒ်နဲ့ လာပေါ်တာကို တွေ့ရစဉ်

ပြီးခဲ့တဲ့ရက်ပိုင်းက သတင်းတွေမှာ ယူနိုက်တက်အသင်း နည်းပြ မိုက်ကယ်ကာရစ်ဟာ ရက်ရှ်ဖို့ဒ်ကို အသင်းမှာ ပြန်လည် တွေ့ချင်နေတယ်လို့ ဖော်ပြထားတာပါ။ 

မိုက်ကယ်ကာရစ်ဟာ ယူနိုက်တက်အသင်းမှာ ရက်ရှ်ဖို့ဒ်နဲ့ အတူတွဲ အလုပ်လုပ် ဖူးတာကြောင့် သူ့ရဲ့အကြောင်းကို နားလည်တာ ဖြစ်ပါတယ်။ 

ဒါပေမယ့် မိုက်ကယ်ကာရစ်ရဲ့ စာချုပ်ဟာ ဒီရာသီကုန်အထိသာ ရှိတာကြောင့် ယူနိုက်တက်အသင်းဟာ နွေရာသီ အထိ ဝေးကွာနေတဲ့ အကြောင်းကို စဉ်းစားနေခြင်းမရှိတာပါ။

ရက်ရှ်ဖို့ဒ်ဟာ ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလကတည်းက ယူနိုက်တက်အသင်းအတွက် ပါဝင်ကစားရခြင်း မရှိတော့ဘဲ မနှစ်က ရာသီရဲ့ ဒုတိယရာသီဝက်မှာ အက်စတွန်ဗီလာအသင်းထံ အငှားချခံခဲ့ရပါတယ်။

ရက်ရှ်ဖို့ဒ်ဟာ နွေရာသီတုန်းက ယူနိုက်တက်အသင်းကြီး လူစာရင်းနဲ့ အဝေးမှာ သီးခြား လေ့ကျင့်ခဲ့ရပြီး သူ့ရဲ့ ကျောနံပါတ် ၁၀ ကို ကွန်ညာထံ လွှဲပြောင်းပေးခဲ့ရတာပါ။ 

ယူနိုက်တက်အသင်းမှာ ၂၃ နှစ်ကြာရှိခဲ့တဲ့ ရက်ရှ်ဖို့ဒ်က ဘာစီလိုနာအသင်းမှာ ရှိနေရတာကို သူနှစ်သက်တယ်လို့ ESPN နဲ့ ပြုလုပ်ခဲ့တဲ့ အင်တာဗျူးမှာ ပြောထားပါတယ်။ 

ရက်ရှ်ဖို့ဒ်ကိုတွေ့ရစဉ်

ယူနိုက်တက်အသင်းကတော့ ၂၀၂၈ ခုနှစ် ရာသီကုန်အထိ စာချုပ်ရှိနေတဲ့ ရက်ရှ်ဖို့ဒ်ကို ဘာစီလိုနာအသင်းက မဝယ်ယူရင်တောင် တခြားအသင်း တစ်သင်းက ဝယ်ယူလိမ့်မယ်လို့ ယုံကြည်နေပါတယ်။

ရက်ရှ်ဖို့ဒ်ဟာ လက်ရှိအချိန်မှာ သူလုပ်ရမယ့်အရာက ဘာစီလိုနာအသင်းအတွက် ခြေစွမ်းပြပြီး ဆုဖလားတွေ ရယူဖို့နဲ့ ၂၀၂၆ ကမ္ဘာ့ဖလားပြိုင်ပွဲမှာ အင်္ဂလန်အသင်းအတွက် ပါဝင်ခွင့်ရဖို့ ဖြစ်ပါတယ်။ 

ဒီနောက်ပိုင်းမှသာ ရက်ရှ်ဖို့ဒ်ဟာ အနာဂတ်နဲ့ပတ်သက်တဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ချမှတ်ရမှာဖြစ်ပြီး ဘာစီလိုနာအသင်းထံ အပြီးသတ် ပြောင်းရွှေ့ခွင့်ရမလား ဒါမှမဟုတ် ယူနိုက်တက်အသင်းထံ ပြန်လာပြီး တခြားအသင်းထံ ရောင်းချ ခံရမလားဆိုတာ မြင်တွေ့ရမှာဖြစ်ပါတယ်။ 

CNI International Article

၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၇

ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ၏ အာဆီယံအလှည့်ကျဥက္ကဋ္ဌ သက်တမ်းသည် အာဆီယံအဖွဲ့အတွက် စိတ်လှုပ်ရှားစရာ အကောင်း ဆုံး ကာလများထဲတွင် တစ်ခု အပါအဝင် ဖြစ်လာပေလိမ့်မည်။

ပင်လယ်ပြင် အခြေပြု နိုင်ငံဖြစ်သည့် ဖိလစ်ပိုင်သည် မပြတ်ဆုံးနိုင်သေးသည့် ပြဿနာများနှင့် စိန်ခေါ်မှုများစွာကို ရင်ဆိုင်နေရသည်။

မကြာသေးမီ သီတင်းပတ်များအတွင်း ပထဝီနိုင်ငံရေး အခြေအနေ အပြောင်းအလဲများသည် အရှိန်အဟုန်ဖြင့် မြန်ဆန်လာခဲ့၍ အာဆီယံဥက္ကဋ္ဌ နေရာကို ရယူမည့် ဖိလစ်ပိုင်အတွက် ကြီးမားသည့် နိုင်ငံရေးလှိုင်းလုံး  ရိုက်ခတ်မှု ဒဏ်ကို ခံနိုင်ရည်ရှိစေရန် သံတမန်ရေးရာ ကျွမ်းကျင်မှုများ လိုအပ်မည်ဖြစ်သည်။

ယခုနှစ် ဖိလစ်ပိုင်၏ အာဆီယံဥက္ကဋ္ဌ တာဝန်ယူမှုအတွက် သတ်မှတ်ထားသော ဆောင်ပုဒ်မှာလည်း လက်ရှိ ဖြစ်ပျက်နေသည့် အခြေအနေနှင့် ကိုက်ညီမှုရှိနေသည်။

ထိုဆောင်ပုဒ်မှာ "အတူတကွ ပေါင်းစည်းပြီး အနာဂတ်ခရီး သွားကြမည်" (Navigating the Future, Together) ဆိုသည့် ဆောင်ပုဒ်ဖြစ်သည်။

လက်ရှိတွင် အာဆီယံအဖွဲ့သည် အဖွဲ့ဝင် (၁၁) နိုင်ငံဖြင့် ပိုမိုတက်ကြွလှုပ်ရှားနေပြီး၊ ပါပူအာနယူးဂီနီနိုင်ငံ ကလည်း အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်ရန် စောင့်ဆိုင်းလျက်ရှိသည်။

စင်စစ်အားဖြင့် ပါပူအာနယူးဂီနီသည် ၁၉၈၆ ခုနှစ်ကတည်းက လေ့လာသူ နိုင်ငံအဆင့်အဖြစ် ရပ်တည်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

ထို့ကြောင့် ပါပူအာနယူးဂီနီနိုင်ငံသည် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ဝင်ခွင့်ရရန် စိတ်ရှည်လက်ရှည် စောင့်ဆိုင်းနေခဲ့ပြီး အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံသည် ပါပူအာနယူးဂီနီနိုင်ငံကို အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်ရေးအတွက် အင်တိုက်အားတိုက် ထောက်ခံခဲ့သည်။

အရှေ့တီမောနိုင်ငံသည် အာဆီယံအဖွဲ့ဝင် ဖြစ်လာခဲ့ပြီဖြစ်သဖြင့် ပါပူအာနယူးဂီနီနိုင်ငံကို အချိန်ဆွဲထားခြင်းသည် မမျှတရာ ရောက်လိမ့်မည်ဖြစ်သည်။

မလေးရှားထံမှ ဖိလစ်ပိုင်က အာဆီယံဥက္ကဋ္ဌ တာဝန်လွှဲပြောင်းလက်ခံနေစဉ်

ထို့ကြောင့် မကြာသေးမီက ဖိလစ်နိုင်ငံ၊ ဆီဘူး (Cebu) မြို့တွင် ပြုလုပ်ခဲ့သော အစည်းအဝေး၌ အာဆီယံဝန်ကြီး များက ပါပူအာနယူးဂီနီ၏ အဆင့်အတန်းကို အာဆီယံ၏ အထူးလေ့လာစောင့်ကြည့်သူ နိုင်ငံအဖြစ် မြှင့်တင်ရန် ဆွေးနွေးမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။

ထိုသို့ ဆောင်ရွက်ရန် အချိန်တန်ပြီဖြစ်ပြီး ပါပူအာနယူးဂီနီသည် အာရှ-ပစိဖိတ် စီးပွားရေး ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု (Apec) ၏ အဖွဲ့ဝင်လည်း ဖြစ်သည်။

ယခုအချိန်တွင် ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ထရီဇာ လာဇာရို (Theresa Lazaro) က တစ်ကြိမ်ပြီး တစ်ကြိမ် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် ဖိအားများကို ကိုင်တွယ် ဖြေရှင်းရန်အတွက် အာဆီယံအနေဖြင့် ပိုမိုခိုင်မာစွာ စုစည်းရမည်ဖြစ် ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။

သတိပြုရမည့်အချက်မှာ တစ်ချိန်က ဆွေးနွေးဖက် နိုင်ငံသစ်များကို လက်ခံရန် ပွင့်လင်းမှုရှိခဲ့သော အာဆီယံသည် ယခုအခါတွင် ဆွေးနွေးဖက်အသစ်များ လက်ခံခြင်းအပေါ် ကန့်သတ်ချက် ထုတ်ပြန်ထားသည်။

ပြီးခဲ့သည့်နှစ်က တူရကီနိုင်ငံသည် အာဆီယံ၏ အပြည့်အဝ ဆွေးနွေးဖက်နိုင်ငံ (full dialogue partner) ဖြစ်လာရန် မျှော်လင့်ခဲ့သော်လည်း အာဆီယံအဖွဲ့အတွင်း သဘောတူညီမှု မရရှိခဲ့သောကြောင့် ဖြစ်မလာခဲ့ပေ။

ဗြိတိန်သည် ၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် ဥရောပသမဂ္ဂမှ နုတ်ထွက်သည့် Brexit အပြီး အာဆီယံ၏ အပြည့်အဝ ဆွေးနွေးဖက် နိုင်ငံအဖြစ် ဝင်ခွင့်ရခဲ့သည့် နောက်ဆုံးနိုင်ငံဖြစ်သည်။

အခြားနိုင်ငံ အများအပြားကလည်း အပြည့်အဝ ဆွေးနွေးဖက်နိုင်ငံများ ဖြစ်လာရန် စိတ်ဝင်စားမှုကို ထုတ်ဖော် ပြသထား ကြသည်။

အာဆီယံအနေဖြင့် ခန့်မှန်းရခက်သော ကမ္ဘာ့အခြေအနေတွင် မိတ်ဖက် အဖွဲ့အစည်းများ တိုးချဲ့ခြင်းသည် အလွန်အရေးကြီးသည်ဟု ယုံကြည်ထားသည်။

သို့သော် အာဆီယံသည် အဖွဲ့ဝင် အရေအတွက် အပေါ်၌သာ အာရုံစိုက်နေခြင်း မဟုတ်ဘဲ မိတ်ဖက်ပြုမှုများသည် အာဆီယံ၏ ဗဟိုကျမှုနှင့် စံနှုန်းများနှင့် ကိုက်ညီမှုရှိစေရန် သေချာ လုပ်ဆောင်ရမည်ဖြစ်သည်။

ထိုသို့သော ဆက်ဆံရေးများသည် အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများနှင့် နိုင်ငံတကာတွင် ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် ချမ်းသာကြွယ်ဝရေးကို မြှင့်တင်ပေးနိုင်ရမည်ဖြစ်သည်။

လက်ရှိတွင် အလှည့်ကျဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်သည့် ဖိလစ်ပိုင်သည် အရှေ့တောင်အာရှ ချစ်ကြည်ရေးနှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက် ရေးစာချုပ်(TAC) ဆိုင်ရာ လမ်းညွှန်ချက်များ ပြင်ဆင်ရေးကို ကြီးကြပ်လုပ်ဆောင်နေသည်။

ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးကို တွေ့ရစဉ်

ဖိလစ်ပိုင် လက်ထက်တွင် အာဆီယံသည် TAC စာချုပ်ထဲ၌ ပါဝင်သည့်နိုင်ငံများ (HCPs) အနေဖြင့် မည်သို့ ထိတွေ့ ဆက်ဆံရမည်ဆိုသည့် လုပ်ထုံးလုပ်နည်းဆိုင်ရာ လမ်းညွှန်ချက်သစ်များကို ဖော်ဆောင်သွားမည် ဖြစ်သည်။

ယခုနှစ်တွင် TAC စာချုပ်သည် အနှစ် ၅၀ ပြည့်မြောက်ပြီ ဖြစ်သဖြင့် စာချုပ်၌ လက်မှတ် ရေးထိုးထားသည့် နိုင်ငံ အားလုံးအနေဖြင့် စာချုပ်ပါ တန်ဖိုးထားမှုများနှင့် မူဝါဒများကို လက်တွေ့ကျသော လုပ်ဆောင်ချက်များဖြင့် လိုက်နာ စောင့်ထိန်းကြစေရန် အာဆီယံက ဆန္ဒရှိနေသည်။

ထိုမူဝါဒသည် အာဆီယံ၏ ယခင်က ကျင့်သုံးခဲ့သော အဖွဲ့၏ လွှမ်းမိုးမှုကို ပြသရန်အတွက် လက်မှတ်ရေးထိုးသည့် နိုင်ငံအရေအတွက် တိုးချဲ့ရေးကို ဦးစားပေးသည့် မူဝါဒမှ ခွဲထွက်လိုက်ခြင်းလည်း ဖြစ်သည်။

အာဆီယံဝန်ကြီးများသည် မြန်မာ့အရေးနှင့် တောင်တရုတ်ပင်လယ်အရေး နှစ်ခုလုံးအပေါ် ညီညွတ်စွာ ရပ်တည်ခဲ့ ကြပြီး ဘုံသဘောတူညီချက်နှင့် စုပေါင်းလှုပ်ရှားမှုတို့၏ အရေးပါပုံကို အလေးပေး ပြောကြားခဲ့ကြသည်။

ဖိလစ်ပိုင်သည် အစည်းအဝေး မတိုင်မီကတည်းက မြန်မာနိုင်ငံ အတွင်းနှင့် အပြင်ရှိ သက်ဆိုင်သူများနှင့် ထိတွေ့ ဆက်ဆံမှုများကို ဆောလျင်စွာ စတင်လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။

ထို့ပြင် အာဆီယံသည် မြန်မာ့တပ်မတော် အစိုးရက အပြည့်အဝ အကောင်အထည်ဖော်ရမည့် ဘုံသဘောတူ ညီချက် ၅ ရပ် အပေါ်တွင် ခိုင်ခိုင်မာမာ ဆက်လက် ရပ်တည်နေသည်။

မြန်မာနိုင်ငံသည် အာဆီယံ၏ ခွဲထုတ်၍မရသော အစိတ်အပိုင်း တစ်ခုအဖြစ် ဆက်လက် ရှိနေဆဲဖြစ်ကြောင်း ကိုလည်း အာဆီယံရှင်းလင်းစွာ ပြောကြားထားသည်။

သို့သော် မြန်မာနိုင်ငံ အနေဖြင့် အာဆီယံနှင့် ပြန်လည် ပူးပေါင်းလိုသည့် ဆန္ဒနှင့် ပူးပေါင်း နိုင်စွမ်းရှိကြောင်းကို လက်တွေ့ လုပ်ဆောင်ချက်များဖြင့် သက်သေပြရမည်ဖြစ်သည်။

တောင်တရုတ်ပင်လယ် အရေးနှင့် ပတ်သက်၍ အာဆီယံဥက္ကဋ္ဌ၏ ထုတ်ပြန်ချက်တွင် ကျွန်းတုများ တည်ဆောက် ခြင်းနှင့် တင်းမာမှုကို မြင့်တက်စေနိုင်သော ပြင်းထန်သည့် ဖြစ်ရပ်များအပေါ် စိုးရိမ်ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။

ယခင် အစည်းအဝေးများတွင် ကဲ့သို့ပင် အာဆီယံသည် နိုင်ငံတကာ ဥပဒေများနှင့်အညီ မိမိကိုယ်ကို ထိန်းထိန်း သိမ်းသိမ်း လုပ်ဆောင်ကြရန်၊ အငြင်းပွားမှုများကို ငြိမ်းချမ်းစွာ ဖြေရှင်းရန်၊ ငြိမ်းချမ်းရေး၊ တည်ငြိမ်ရေးနှင့် လွတ်လပ်စွာ ရေကြောင်းသွားလာခွင့်တို့ကို ထိန်းသိမ်းရန် လိုအပ်ကြောင်း ထပ်လောင်းအတည်ပြုခဲ့သည်။

ဖိလစ်ပိုင်၏ အာဆီယံဥက္ကဋ္ဌ သက်တမ်းအတွင်း ၂၀၀၂ ခုနှစ်ကတည်းက စတင်ခဲ့သည့် ပင်လယ်ပြင်ဆိုင်ရာ ကျင့်ဝတ်စည်းကမ်း (COC) ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းမှုများသည် ပိုမိုမြန်ဆန်ပြီး ထိရောက်လာဖွယ်ရှိသည်ဟု မျှော်လင့် ရသည်။

အာဆီယံအစည်းအဝေး ကျင်းပနေစဉ်

အာဆီယံနှင့် တရုတ်ခေါင်းဆောင်များသည် COC ကို ယခု ၂၀၂၆ ခုနှစ်တွင် အပြီးသတ်ရန်  သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော် တောင်တရုတ်ပင်လယ်နှင့်ပတ်သက်ပြီး အဓိကပြဿနာအချို့မှာ ယနေ့တိုင် ပြေလည်ခြင်း မရှိသေးပေ။

ထိုကဲ့သို့ ကြီးမားသော စိန်ခေါ်မှုများအပြင် အာဆီယံအဖွဲ့ဝင် ဝန်ကြီးများသည် ဖိလစ်ပိုင်၏ ဦးစားပေး စီးပွားရေး လုပ်ငန်းစဉ် ၁၉ ရပ် ကို အတည်ပြုခဲ့ကြသည်။

ထိုလုပ်ငန်းစဉ်များမှာ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများကြား ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများကို အားကောင်းစေရန် ရည်ရွယ်ပြီး ဒစ်ဂျစ်တယ် စီးပွားရေးနှင့် ဆန်းသစ် တီထွင်မှုတို့ကို ဦးစားပေးထားသည်။

ထို့ပြင် အာဆီယံ ဒစ်ဂျစ်တယ် စီးပွားရေး မူဘောင်သဘောတူညီချက် (ASEAN Digital Economy Framework Agreement) ကို အပြီးသတ်နိုင်ခဲ့ပါက ထိုသဘောတူညီချက်သည် ကမ္ဘာ့ ပထမဦးဆုံးသော ဒစ်ဂျစ်တယ် စီးပွားရေးမူဘောင် ဖြစ်လာနိုင်ပြီး နိုင်ငံတကာနှင့် ဒေသတွင်း အဖွဲ့အစည်းများအတွက် စံပြနမူနာတစ်ခု ဖြစ်လာ နိုင်သည်။

လက်ရှိတွင် အာဆီယံသည် ဒစ်ဂျစ်တယ် ကုန်သွယ်ရေး တိုးချဲ့ရန်နှင့် နိုင်ငံခြား တိုက်ရိုက် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများကို ဆွဲဆောင်ရန် မျှော်လင့်နိုင်ပြီဖြစ်သည်။

၂၀၃၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဒစ်ဂျစ်တယ် ကုန်သွယ်မှု တန်ဖိုးသည် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၂ ထရီလျံ (ဘတ် ၆၃.၄ ထရီလျံခန့်) အထိ ရောက်ရှိလာနိုင်ခြေရှိသည်။

သို့သော် ဖိလစ်ပိုင်၏ အာဆီယံဥက္ကဋ္ဌတာဝန် အောင်မြင်မှုရှိ၊ မရှိဆိုသည်မှာ အချက် ၂ ချက်ပေါ်၌သာ မူတည် နေပါသည်။

ပထမအချက်မှာ ဖိလစ်ပိုင်ကိုယ်တိုင် အဓိကနေရာမှ ပါဝင်နေသည့် တောင်တရုတ်ပင်လယ်ဆိုင်ရာ ကျင့်ဝတ် စည်းကမ်း (COC) ကို အပြီးသတ်နိုင်ရေး ဖြစ်သည်။

ဒုတိယအချက်မှာ ဖိလစ်ပိုင်သည် ၎င်း၏ ပြည်တွင်းရေး ပဋိပက္ခများကို ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းခဲ့သည့် အတွေ့အကြုံ များကို အခြေခံပြီး မြန်မာ့အရေးကို ဖြေရှင်းရာတွင် ပိုမို ပါဝင်ကူညီပေးနိုင်ရေး ဖြစ်ပေသည်။

Source: ဘန်ကောက်ပို့စ်