CNI International Article

၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၂၀

မြန်မာနိုင်ငံသမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်သည် ပြည်တွင်း လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခများနှင့် သံတမန်ရေးရာ လှုပ်ရှားမှု ဆိုသည့် ကဏ္ဍ ၂ ခုစလုံးတွင် တစ်ပြိုင်နက်တည်း တွန်းအားပေး လုပ်ဆောင်နေသည်။

သံတမန်ရေးရာ မျက်နှာစာတွင်မူ မြန်မာသမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်သည် လာမည့် နိုဝင်ဘာလတွင် ကျင်းပမည့် အာဆီယံထိပ်သီး အစည်းအဝေး မတိုင်မီ အာဆီယံ အသိုင်းအဝိုင်းအတွင်းသို့ ပြန်လည်ဝင်ရောက်နိုင်ရန် ရည်မှန်း ထားသည်။

ထိုရည်မှန်းချက် အောင်မြင်မှု ရှိ/မရှိ ဆိုသည်မှာ အာဆီယံအဖွဲ့၏ စုပေါင်းဆုံးဖြတ်ချက် အပေါ်တွင် မူတည် နေမည်ဖြစ်သည်။

အာဆီယံခေါင်းဆောင်များသည် မြန်မာအစိုးရသစ်ထံ အဓိပ္ပာယ်ပြည့်ဝသော တိုးတက်မှုများရှိလာအောင် လုပ်ဆောင်ရန် တောင်းဆိုထားသည့် သဝဏ်လွှာကို ပေးပို့ထားပြီးဖြစ်သည်။

အာဆီယံခေါင်းဆောင်များအတွက် မြန်မာ့အရေးကို ဖြေရှင်းရန် ၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် ချမှတ်ခဲ့သည့် ဘုံသဘောတူညီ ချက် ၅ ချက် (5PC) ကို မြန်မာအစိုးရက အနှစ်သာရရှိရှိ အကောင်အထည်ဖော်ရန် ဆန္ဒရှိနေသဖြင့် မြန်မာအစိုးရ အနေဖြင့် နောက်ထပ် အချိန်ဆွဲနေ၍ မရတော့ပေ။

ပြီးခဲ့သည့်လက ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ၊ စီဘူး (Cebu) မြို့တွင် ကျင်းပခဲ့သည့် အာဆီယံထိပ်သီး အစည်းအဝေး၌ မြန်မာ နိုင်ငံသည် ပြီးခဲ့သည့် ၅ နှစ်တာ ကာလအတွင်း 5PC ကို အကောင်အထည်ဖော်ရာ၌ တိုးတက်မှု အနည်းငယ်သာ ရှိခဲ့သည်ဟု အာဆီယံခေါင်းဆောင်များက တစ်ညီတစ်ညွတ်တည်း သုံးသပ်ခဲ့ကြသည်။

တရုတ်-မြန်မာ-အာဆီယံ သံတမန်လမ်းကြောင်းကို သရုပ်ဖော်ပြထားစဉ်

ထိုမူဘောင် သဘောတူညီချက်အပေါ် ဝေဖန်မှုများ ရှိနေသော်လည်း အာဆီယံအဖွဲ့ဝင် နိုင်ငံအားလုံးက 5PC ကို အကောင်းဆုံးနှင့် အလားအလာအရှိဆုံး ရွေးချယ်မှုအဖြစ် ဆက်လက် ထောက်ခံနေကြသည်။

အဆိုးရွားဆုံး ရလဒ်မှာ မြန်မာနိုင်ငံကို စွန့်ပစ်လိုက်ခြင်းမျိုး ဖြစ်လိမ့်မည်ဟု ခေါင်းဆောင်များက သဘောတူညီ ခဲ့ကြပြီး၊ ထိုသို့ လုပ်ဆောင်ပါက ပြင်ပအင်အားကြီးနိုင်ငံများ ဝင်ရောက်လာရန် လမ်းဖွင့်ပေးသလို ဖြစ်သွားမည် ဖြစ်သည်။

မြန်မာနိုင်ငံတွင် ရွေးကောက်ပွဲများ ပြုလုပ်ပြီးနောက် ဧပြီလဆန်းပိုင်းတွင် အစိုးရသစ် တစ်ရပ်ကို ထူထောင် ခဲ့ပြီးကတည်းက သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်သည် အိမ်နီးနားချင်းနိုင်ငံများနှင့် အာဆီယံတစ်ဝန်းတွင် သံတမန် ရေးရာ ထောက်ခံမှုရရှိရန် လျင်မြန်စွာ လုပ်ဆောင်လာခဲ့သည်။

တစ်ဖက်တွင် မြန်မာအစိုးရ အနေဖြင့် နိုင်ငံတကာ အသိုင်းအဝိုင်းထံသို့ ပြန်လည် ဝင်ရောက်ရန် ကြိုးပမ်းနေပြီး တစ်ချိန်တည်းမှာပင် လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များနှင့် တိုက်ခိုက်မှုများကို လျှော့ချသွားခြင်းမရှိဘဲ ဆက်လက် လုပ် ဆောင်နေသည်။

မြန်မာအစိုးရ၏ မဟာဗျူဟာတွင် မျက်နှာစာ နှစ်ခုရှိသည်။

NSPNC နဲ့ NCA ထိုး လက်နက်ကိုင် ၇ ဖွဲ့ တွေ့ဆုံ ဆွေးနွေးကြစဉ်

ပထမအချက်မှာ တပ်မတော်အနေဖြင့် ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ (၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး) နောက်ပိုင်း ဆုံးရှုံး ခဲ့ရသည့် နယ်မြေများကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ရန် စစ်ဆင်ရေးများအား ဆက်လက် လုပ်ဆောင်သွားမည်ဖြစ်ပြီး တစ်ပြိုင်နက်တည်းမှာပင် ငြိမ်းချမ်းရေးဆွေးနွေးမှုများကို တွဲဖက်လုပ်ဆောင်သွားမည်ဖြစ်သည်။

မြန်မာအစိုးရသည် ၎င်း၏ အသာစီးရနိုင်မှုကို တတ်နိုင်သမျှ အားကောင်းအောင် လုပ်ဆောင်လိုသည်။

မကြာသေးမီကလည်း တစ်နိုင်ငံလုံးအပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး သဘောတူစာချုပ် (NCA) တွင် လက်မှတ် ရေးထိုးထား သည့် တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့ (၇)ဖွဲ့နှင့် ဆွေးနွေးပွဲများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ငြိမ်းချမ်းရေးဆွေးနွေးပွဲများသို့ ဝင်ရောက်လိုသည့် လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များအတွက် ဇူလိုင် ၃၁ ရက်နေ့ကို နောက်ဆုံးအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။

ပြီးခဲ့သည့် သီတင်းပတ်က အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှု ညှိနှိုင်းရေးကော်မတီ (NSPNC) နှင့် NCA လက်မှတ် ရေးထိုးထားသည့် တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များ (NCA-SEAOs) ကြား ပြုလုပ်သည့် အလွတ်သဘော အစည်းအဝေး တစ်ခုအတွင်း မြန်မာအစိုးရသည် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပြင်ဆင် ချက် ၄၃ ချက်ကို လွှတ်တော်သို့ တင်ပြရန် ပြင်ဆင်နေကြောင်း ထုတ်ဖော်ပြောကြားခဲ့သည်။

ဆွေးနွေးမှုများတွင် ငြိမ်းချမ်းရေး လုပ်ငန်းစဉ်အတွက် အခြေအနေများကို လျှော့ပေါ့ပေးရန်၊ အဆင့်လိုက် လုပ် ဆောင်မည့် လုပ်ငန်းယန္တရားများ ချမှတ်ရန်နှင့် ကြိုတင် စည်းကမ်းချက် မထားဘဲ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကို ဖော်ဆောင်ရန် စသည့် အချက်များအပေါ် အဓိကထားခဲ့ကြသည်။

ယခုကဲ့သို့ ကမ်းလှမ်းမှုများ ရှိနေသော်လည်း အင်အားကြီး လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းကြီးများကမူ ထိုမူဘောင်ကို ပယ်ချခဲ့ကြသည်။

တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းတချို့က ၎င်းတို့၏ ကိုယ်ပိုင်အစည်းအဝေးများကို ကျင်းပခြင်း၊ သံတမန် ရေးရာ ရှင်းလင်းပွဲများ ပြုလုပ်ခြင်း၊ စည်းလုံးညီညွတ်မှုကို ပြသခြင်းတို့ကို လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။

လာအိုနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးနဲ့ မြန်မာသမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် တွေ့ဆုံစဉ်

သို့သော်လည်း လက်နက်ကိုင်များဘက်မှ စစ်မြေပြင် တပ်မှူးများကမူ ၎င်းတို့အနေဖြင့် နယ်မြေအသစ်များ ထပ်မံ သိမ်းပိုက်နိုင်ခြင်း မရှိသေးကြောင်း ဝန်ခံထားကြသည်။

စီဘူး အစည်းအဝေး နောက်ပိုင်းတွင် အာဆီယံအဖွဲ့ဝင် နိုင်ငံများနှင့် မြန်မာနိုင်ငံကြား အပြန်အလှန် ထိတွေ့ ဆက်ဆံမှုများလည်း တိုးမြင့်လာခဲ့သည်။

ထိုင်းဒုတိယဝန်ကြီးချုပ်နှင့် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး သီဟာဆက် ဖူအန်ကက်ကော (Sihasak Phuangketkeow) သည် မြန်မာအစိုးရသစ် ကျမ်းသစ္စာကျိန်ဆိုပြီးနောက် ဧပြီလဆန်းပိုင်းတွင် နေပြည်တော်သို့ ပထမဆုံး လာရောက် ခဲ့သည့် အာဆီယံခေါင်းဆောင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။

မေလ ၁၉ ရက်နေ့တွင်လည်း မလေးရှားနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး မိုဟာမက် ဟက်ဆန် (Mohamad Hasan) သည် နေပြည်တော်သို့ တစ်ရက်တာ ခရီးစဉ်အဖြစ် လာရောက်ခဲ့သည်။

သို့သော်လည်း မစ္စတာ မိုဟာမက်သည် လှိုက်လှိုက်လှဲလှဲ ကြိုဆိုခြင်း မခံခဲ့ရဘဲ သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်နှင့် လည်း တွေ့ဆုံခွင့် မရခဲ့ပေ။

မလေးရှားနိုင်ငံသည် မြန်မာအစိုးရကို အပြင်းအထန်ဆုံး ဝေဖန်ခဲ့သည့် အာဆီယံအဖွဲ့ဝင် နိုင်ငံများထဲမှ တစ်နိုင်ငံ ဖြစ်ခဲ့သည်ကိုလည်း မမေ့အပ်ပေ။

မလေးရှားသို့ ပြန်လည် ရောက်ရှိခဲ့ချိန်တွင် မိုဟာမက်က ပဋိပက္ခကို နိုင်ငံရေးနည်းလမ်းဖြင့် ဖြေရှင်းရန် ရှာဖွေရာတွင် မြန်မာအာဏာပိုင်များ၏ သဘောထား၌ အပြုသဘောဆောင်သော တိုးတက်မှုများကို တွေ့ရှိခဲ့ရကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။

မြန်မာအာဏာပိုင်များသည် ငြိမ်းချမ်းရေးကို ဆွေးနွေးရန်နှင့် မတူညီသော အဖွဲ့အစည်းများကို ဆွေးနွေးပွဲ စားပွဲဝိုင်းသို့ ခေါ်ဆောင်လာရန် ပိုပြီးဆန္ဒရှိပုံ ရသည်ဟုလည်း ၎င်းက ထပ်လောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။

မိုဟာမက်၏ ခရီးစဉ်အပြီး ဇွန်လဆန်းပိုင်းတွင် အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဆူဂီယိုနို (Sugiono) ၏ ခရီးစဉ် ထပ်မံပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။

မြန်မာအစိုးရအပေါ် ထားရှိသည့် အင်ဒိုနီးရှား၏ သဘောထားသည် ယေဘုယျအားဖြင့် အာဆီယံအတွင်း အတက်ကြွဆုံးနှင့် သံတမန်ရေးရာကို အဓိကဦးတည်သည့် သဘောထား တစ်ခုအဖြစ် ရှုမြင်ခံထားရသည်။

ကြိုဆိုပုံချင်း ကွာခြားချက်မှာ အလွန်ပင် ထင်ရှားလှသည်။ မစ္စတာ ဆူဂီယိုနိုသည် ကော်ဇောနီခင်း ကြိုဆိုမှုကို ရရှိခဲ့ပြီး သမ္မတဦးမင်းအောင်လှိုင်အပြင် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဦးတင်မောင်ဆွေ နှစ်ဦးစလုံးနှင့် တွေ့ဆုံခွင့် ရရှိခဲ့ သည်။

အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးနဲ့ မြန်မာသမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် တွေ့ဆုံစဉ်

အင်ဒိုနီးရှားအနေဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံကို အာဆီယံ၏ မရှိမဖြစ် အစိတ်အပိုင်း တစ်ခုအဖြစ် ဆက်လက် ရှုမြင်ကြောင်း ဆူဂီယိုနိုက ပြောကြားခဲ့သည်။

ထို့ပြင် မြန်မာနိုင်ငံ ငြိမ်းချမ်းပြီး အောင်မြင်သော နိုင်ငံတစ်ခု ဖြစ်လာစေရန် လိုအပ်သော အကူအညီများ ပံ့ပိုး ပေးသွားမည်ဆိုသည့် အင်ဒိုနီးရှား၏ ကတိကဝတ်ကိုလည်း ထပ်လောင်းအတည်ပြုခဲ့သည်။

နိုင်ငံပိုင်မီဒီယာများကလည်း မစ္စတာ ဆူဂီယိုနို၏ ခရီးစဉ်ကို မျက်နှာဖုံးသတင်းနှင့် ရုပ်သံအဓိက သတင်း အချိန်များတွင် အကျယ်တဝင့် ထည့်သွင်းဖော်ပြခဲ့ကြသည်။

မလေးရှားနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး မစ္စတာ မိုဟာမက်၏ ခရီးစဉ်တွင် ထိုသို့ မဟုတ်ဘဲ ကွဲပြားခြားနားသော အခြေအနေနှင့် ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည်။

မိုဟာမက်သည် ၎င်းနှင့်ရာထူးတူဖြစ်သူ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဦးတင်မောင်ဆွေနှင့်သာ တွေ့ဆုံခဲ့ရပြီး ၎င်း၏ ခရီးစဉ်ကို Global New Light of Myanmar သတင်းစာ၏ အတွင်းစာမျက်နှာတစ်ခုတွင် သတင်းတိုလေး တစ်ခုအဖြစ်သာ လျှော့ချဖော်ပြခဲ့သည်။

ထို့အတူ လာအိုနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး သောင်ဆာဗန် ဖွန်ဗီဟန် (Thongsavanh Phomvihane) သည်လည်း လွန်ခဲ့သည့် သီတင်းပတ်က နေပြည်တော်သို့ လာရောက်ခဲ့သည်။

ထိုလှုပ်ရှားမှုများကို တုံ့ပြန်သည့် အနေဖြင့် ဖက်ဒရယ် ဒီမိုကရေစီ ပြည်ထောင်စု ပေါ်ထွန်းရေး ဦးဆောင်ကောင်စီ (Steering Council for the Emergence of a Federal Democratic Union - SCEF) သည် ဘန်ကောက် အခြေစိုက် သံတမန်များနှင့် နိုင်ငံတကာ အဖွဲ့အစည်းများအတွက် အစည်းအဝေးများနှင့် ရှင်းလင်းပွဲများကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ 

SCEF ကို NUG နှင့် တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များက ဖွဲ့စည်းခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

မြန်မာနှင့် ဆက်ဆံရေး နီးစပ်သည့် ရုရှားနိုင်ငံသည် အာဆီယံနှင့် ဆွေးနွေးဖက် နိုင်ငံအဖြစ် ၃၅ နှစ်ပြည့် အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် ဇွန်လ ၁၇ ရက်မှ ၁၉ ရက်အထိ ရုရှားနိုင်ငံ ကာဇန် (Kazan) မြို့တွင် ကျင်းပသည့် အာဆီယံ-ရုရှား ထိပ်သီးအစည်းအဝေးကို တက်ရောက်ရန် မြန်မာနိုင်ငံအား ဖိတ်ကြားခဲ့သည်။

သို့သော် မြန်မာသမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်သည် ဇွန်လ ၁၅ ရက်မှ ၁၉ ရက်အထိ တရုတ်နိုင်ငံသို့ သွားရောက်သည့် ခရီးစဉ်နှင့် တိုက်နေသဖြင့် ရုရှားသို့ ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့တစ်ဖွဲ့ကိုသာ စေလွှတ်ခဲ့သည်။

စီဘူး အစည်းအဝေးတွင် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဦးတင်မောင်ဆွေအား ၎င်းနှင့် အာဆီယံရာထူးတူ နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးများနှင့် လူကိုယ်တိုင် တွေ့ဆုံခွင့်ပြုရန် ထိုင်းနိုင်ငံ၏ အဆိုပြုချက်အပေါ် ငြင်းခုံခဲ့ကြသော်လည်း တူညီဆန္ဒ မရရှိခဲ့ပေ။

အာဆီယံနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးများသည် မစ္စတာ သီဟာဆက် တိုက်တွန်းခဲ့သကဲ့သို့ မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ပြန်လည် ထိတွေ့ဆက်ဆံရန် လိုအပ်ကြောင်း သဘောတူခဲ့ကြသော်လည်း သင့်တော်သည့် အချိန်နှင့် သင့်တော်သည့် အခြေအနေများအောက်တွင်သာ ထိတွေ့ဆက်ဆံမှုများ ပြုလုပ်ရမည်ဟု အခိုင်အမာ ပြောကြားခဲ့သည်။

လာမည့်လများအတွင်း အားလုံးပါဝင်နိုင်သည့် နိုင်ငံရေးဆွေးနွေးပွဲများ တိုးတက်မှုရှိလာစေရန် အာဆီယံဥက္ကဋ္ဌနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံတို့သည် ပူးပေါင်းလုပ်ဆောင်နေသည်။

ဇူလိုင်လလယ်တွင် ကျင်းပမည့် နှစ်ပတ်လည် အာဆီယံနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးများ အစည်းအဝေး မတိုင်မီ အာဆီယံ ဝန်ကြီးများသည် ဘန်ကောက်မြို့တွင် တွေ့ဆုံဖွယ်ရှိပြီး ထို့နောက် ချင်းမိုင်မြို့၌ မြန်မာ့အရေး သက်ဆိုင်သူများနှင့် ဆွေးနွေးမှုများ ပြုလုပ်သွားမည်ဖြစ်သည်။
မြန်မာအစိုးရသစ်၏ အဓိကရည်မှန်းချက်မှာ လာမည့် နိုဝင်ဘာလတွင် ကျင်းပမည့် ၄၉ ကြိမ်မြောက် အာဆီယံ ထိပ်သီး အစည်းအဝေးသို့ ပြန်လည် ပူးပေါင်းဝင်ရောက်ရန်ဖြစ်သည်ဟု ကျွမ်းကျင်သူများက ပြောကြားခဲ့သည်။

စင်္ကာပူနိုင်ငံသည် လာမည့်နှစ်တွင် အာဆီယံအလှည့်ကျဥက္ကဋ္ဌ တာဝန်ကို ရယူမည်ဖြစ်ပြီး စင်္ကာပူသည် မြန်မာ့အရေးနှင့် ပတ်သက်ပြီး အာဆီယံအဖွဲ့အတွင်း အပြတ်သားဆုံး ရပ်တည်ချက်ကို ကာလကြာရှည် ထိန်းသိမ်းထားသည့် နိုင်ငံတစ်ခု ဖြစ်သည်။

၂၀၂၆ ခုနှစ်အတွက် အာဆီယံဥက္ကဋ္ဌ တာဝန်ကို စွန့်လွှတ်ခဲ့ရသည့် မြန်မာနိုင်ငံသည် ၂၀၂၈ ခုနှစ် ထိုင်းနိုင်ငံက ဥက္ကဋ္ဌ တာဝန်ယူပြီးနောက် ၂၀၂၉ ခုနှစ်တွင် အာဆီယံ အလှည့်ကျဥက္ကဋ္ဌ နေရာကို ပြန်လည်ရယူရန် ဆန္ဒရှိ နေသည်။

သို့သော် အရှေ့တီမောနိုင်ငံက ၂၀၂၉ ခုနှစ်တွင် ဥက္ကဋ္ဌတာဝန် ယူလိုကြောင်း ၎င်းတို့၏ ဆန္ဒကို ထပ်မံပြောကြား ထားသည်။

အာဆီယံဘက်ကမူ 5PC ကို အကောင်အထည်ဖော်ရန် ဆက်လက် တောင်းဆိုနေဆဲ ဖြစ်သည်။

တရုတ်၊ အိန္ဒိယ၊ ရုရှားနှင့် အခြားနိုင်ငံများသည် သမ္မတဦးမင်းအောင်လှိုင် အစိုးရနှင့် ထိတွေ့ ဆက်ဆံနိုင်သော် လည်း အာဆီယံကမူ  ကိုယ်ပိုင်ရပ်တည်ချက်ဖြင့်သာ ရှေ့ဆက်နေသည်။

လာမည့် ၅ လတာကာလကို အဆုံးအဖြတ်ပေးမည့် မေးခွန်းမှာ အာဆီယံ၏ နည်းလမ်းက အလုပ်ဖြစ်မည်လား သို့မဟုတ် မြန်မာနိုင်ငံ၏ နည်းလမ်းက အလုပ်ဖြစ်မည်လားဆိုသည့် မေးခွန်းဖြစ်သည်။

ထိုမေးခွန်း၏ အဖြေသည် မြန်မာအစိုးရ၏ လက်ထဲတွင်သာ ရှိနေပါသည်။

Source: ဘန်ကောက်ပို့စ်